Kambiyo senedine dayanan bir alacakta iki ayrı yol vardır: senedin sağladığı hızlı takip imkânı ve genel hükümlere göre açılacak dava. Her ikisinin de kendi süre disiplini ve ön şartları bulunur. TTK ve İİK ekseninde bu iki yolun karıştırılması, alacaklıyı da borçluyu da hak kaybına uğratabilir.
Önce Senedin Kambiyo Vasfını Denetleyin
Bir belgenin çek ya da bono sayılabilmesi, TTK'nın aradığı zorunlu unsurları taşımasına bağlıdır. Keşide yeri, düzenleme tarihi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi veya emri gibi unsurlardan biri eksikse belge kambiyo senedi olmaktan çıkar; bu durumda kambiyo senetlerine özgü takip yolu kapanır ve alacak yazılı delil başlangıcı niteliğiyle genel yolla istenir. Takip başlatılmadan önce yapılacak bu denetim, ileride takibin iptaliyle sonuçlanacak bir sürecin önüne geçer.
İbraz ve Zamanaşımı Takvimi
Çekte ibraz süreleri, keşide yeri ile ödeme yerinin aynı ya da farklı olmasına göre değişir ve süresinde ibraz edilmeyen çek bakımından başvuru hakları zayıflar. Bononun vadesinden itibaren işleyen zamanaşımı ise, senedin uzun süre çekmecede bekletilmesi hâlinde alacağı takip edilemez hâle getirebilir. Bu nedenle her senet için düzenleme tarihi, vade ve ibraz tarihi tek bir tabloda tutulmalıdır.
Ticari Davalarda Arabuluculuk Dava Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak bu şart, icra takibi başlatmaya engel değildir. Uygulamada sıkça görülen hata, kambiyo takibi yerine doğrudan dava açan alacaklının arabuluculuk aşamasını atlaması ve dosyanın usulden reddedilmesidir. Buna karşılık takibe itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davası bakımından da bu şartın kontrol edilmesi gerekir.
Borçlu Tarafında Kısa Süreler
Kambiyo senetlerine özgü takipte ödeme emrine itiraz, genel haciz yolundan daha kısa bir süre içinde ve icra mahkemesine yapılır. Ayrıca bu itiraz takibi kendiliğinden durdurmadığından, satışın önlenmesi için ayrıca tedbir talep edilmesi gerekir. İmzaya itirazın açıkça belirtilmesi de bu yolda ayrı bir zorunluluktur.
Uzlaşma ile Dava Arasındaki Hesap
Karşılıksız çıkan bir çekte, borçlunun ticari faaliyetinin devam edip etmediği tahsil ihtimalini belirler. Şirketin faaliyeti sürüyorsa taksitli ödeme protokolü ve teminat alınması çoğu zaman uzun bir yargılamadan daha hızlı sonuç verir; protokolde temerrüt hâlinde muacceliyet kaydına yer verilmesi ise alacaklıyı korur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; senedin türü ve tarihleri sonucu değiştirebilir. Elinizdeki senet için hangi yolun uygun olduğunu, süreler tükenmeden önce bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz uygun olur.