Ticari ilişkilerde çoğu kayıp, hakkın var olmamasından değil, var olan hakkın mahkeme önünde gösterilememesinden doğar. Delil sözleşmesi, tarafların uyuşmazlık hâlinde hangi kayıtların esas alınacağını önceden belirlemesine imkân tanıyan bir usul aracıdır. Doğru kurulduğunda ispat yükünü hafifletir; özensiz kurulduğunda ise tarafın kendi elini bağlayan bir hükme dönüşebilir.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştiremez
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklarda belirli delillerle ispat konusunda anlaşmasına izin verir. Buna karşılık kamu düzenine ilişkin hususlar, kesin delil niteliğini kanunun kendisinin belirlediği hâller ve tarafın savunma hakkını fiilen ortadan kaldıran düzenlemeler bu serbestinin dışında kalır. Ticaret Kanunu kapsamındaki defter ve kayıt düzeninin ispat gücü ise sözleşmeyle değil, kaydın usulüne uygun tutulmasıyla anlam kazanır.
Sözleşme Aşamasında Kurulacak Kayıt Mimarisi
- Sipariş, teslim ve kabul aşamalarının hangi kanaldan yapılacağının tek bir yerde tanımlanması
- Elektronik yazışmalarda hangi adreslerin taraf beyanı sayılacağının belirlenmesi
- Fatura itiraz usulünün ve süresinin sözleşme metnine yazılması
- Cari hesap mutabakatlarının dönemsel olarak yazılı hâle getirilmesi
- Teknik uyuşmazlıklarda numune saklama ve muayene yönteminin kararlaştırılması
Sürelerin Sözleşmeye Gömülmesi
Ticari işlerde ayıp bildirimi, fatura itirazı ve temerrüde düşürme bakımından öngörülen süreler kısa olabilir ve bu süreler kaçırıldığında esasa ilişkin en güçlü savunma dahi sonuç doğurmaz. Bu nedenle sözleşme ekine, tarafların iç işleyişinde kimin hangi süreyi izleyeceğini gösteren bir sorumluluk tablosu konulması pratik fayda sağlar. Süreyi başlatan belge, çoğu kez faturanın veya ihtarnamenin tebliğ tarihidir; bu tarihi gösteren kayıtlar ayrı bir klasörde tutulmalıdır.
İhtilaf Doğduğunda İlk Yirmi Gün
- Sözleşmedeki delil ve yetki hükümleri okunur, uygulanabilirliği değerlendirilir.
- İlgili tüm elektronik yazışmalar bütünlüğü bozulmadan çıkarılır ve tarih sırasına dizilir.
- Ticari defter kayıtları ile karşı tarafın beyanı çapraz karşılaştırılır.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler tek bir takvimde işaretlenir.
- Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı olan arabuluculuk gerekip gerekmediği belirlenir.
Sık Yapılan Hata: Tek Yönlü Delil Kaydı
Delil sözleşmesi yalnızca karşı tarafa yük getirecek biçimde tasarlandığında, uyuşmazlık çıktığında bu kez kendi iddiasını da aynı dar kalıba sıkıştırmış olan taraf zorlanır. Dengeli kurgu, her iki tarafın da düzenli kayıt tutmasını teşvik eder ve yargılamayı hızlandırır. Metin hazırlanırken, uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceği ve tahkim seçeneğinin tercih edilip edilmediği de birlikte ele alınmalıdır.
Bu yazı genel bir bakış sunar; sözleşme metninizin geçerliliği ve ispat gücü sektöre, tarafların sıfatına ve işlem hacmine göre değişir. Somut metin üzerinde uzman bir değerlendirme almanız uygun olacaktır.