Ticari ilişkilerde tedbir talebi genellikle karşı tarafın bir davranışını durdurmayı hedefler: teslimatın kesilmesi, teminatın nakde çevrilmesi, bayilik ağının devri veya rekabet yasağına aykırı bir faaliyet. Bu taleplerin kaderini belirleyen şey, çoğu zaman genel hukuk teorisi değil, sözleşmenin kendi metnidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesindeki bu rehber, tedbir talebini sözleşmenin somut hükümlerine bağlamayı ele alır.
Önce Sözleşmeyi Haritalayın
Tedbir dilekçesi yazılmadan önce sözleşmede şu maddeler işaretlenmelidir: edimin tanımı ve süresi, fesih ve dönme koşulları, teminat ve banka teminat mektubu düzenlemesi, cezai şart, gizlilik ve rekabet yasağı, uyuşmazlık çözüm maddesi. Talep edilen tedbirin karşılığı bu maddelerden birinde açıkça görünmüyorsa, mahkemeden istenen şey fiilen davanın esasını peşin çözmek anlamına gelir ve bu kabul görmez.
Yaklaşık İspat: Ne Kadar Belge Yeterli
Tedbir aşamasında tam ispat aranmaz; hakkın varlığının ve gecikmesinde sakınca bulunduğunun yaklaşık olarak ortaya konması beklenir. Bunun pratik karşılığı, dilekçeye eklenen belgelerin talebi tek başına anlatabilmesidir:
- İmzalı sözleşme ve varsa ekleri ile değişiklik protokolleri
- Cari hesap ekstresi, faturalar ve teslim belgeleri
- Karşı tarafa çekilen ihtarname ve tebliğ belgesi
- Aykırılığı gösteren yazışmalar, ekran görüntüleri veya tespit tutanağı
- Zararın büyüyeceğini gösteren sipariş, üretim veya müşteri kaybı kayıtları
Teminat ve Karşı Riskin Hesabı
Tedbir kararı çoğu hâlde teminat karşılığında verilir. Teminat tutarı, tedbirin karşı tarafta yaratacağı olası zarara göre belirlenir. Talebi gereğinden geniş kurmak, hem teminat yükünü ağırlaştırır hem de haksız çıkma ihtimalinde tazminat riskini büyütür. Dar ve hedefli bir tedbir talebi, geniş ve muğlak bir talepten çoğu zaman daha kolay kabul görür.
Kararın Uygulanması ve Tebligat Gecikmesi
Tedbir kararı alınmakla iş bitmez; kararın kanunda öngörülen kısa süre içinde uygulanması istenmezse karar kendiliğinden etkisiz hâle gelebilir. Aynı şekilde karşı tarafa tebliğ edilmemiş bir tedbir, ihlal iddiasının ispatını zorlaştırır. Bu nedenle karar çıkar çıkmaz uygulama talebinin, ilgili sicil ve kurumlara bildirimin ve tebligat evrakının takibi eşzamanlı yürütülmelidir. Tebligatın gecikmesi hâlinde, karşı tarafın karardan ne zaman haberdar olduğu ayrıca belgelenmelidir.
Karşı Taraftaysanız
Aleyhinize verilen tedbire itirazda süre kısadır ve tebliğ tarihinden işler. İtirazda en etkili hat, genellikle koşulların eksikliğidir: hakkın yaklaşık olarak dahi ispatlanamadığı, gecikmede sakınca bulunmadığı, tedbirin ölçüsüz olduğu veya teminatın yetersizliği. Faaliyetin durmasının yaratacağı zararın sayısal olarak gösterilmesi, ölçülülük tartışmasında belirleyici olur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin lafzı ve ticari ilişkinin geçmişi tedbir sonucunu bütünüyle değiştirebileceğinden, talep öncesinde metnin bir ticaret hukuku uygulayıcısıyla incelenmesi önerilir.