Bir ticari uyuşmazlıkta atılacak ilk adım dilekçe yazmak değil, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükmünü okumaktır. 6102 sayılı TTK ile TBK hükümlerinin uygulandığı ticari ilişkilerde geçersiz ya da belirsiz kaleme alınmış bir tahkim şartı, tarafları aylarca sürecek bir yargı yolu tartışmasının içine sokabilir.
Tahkim Şartının Asgari Unsurları
Geçerli bir tahkim şartı, tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesini tereddüde yer bırakmayacak biçimde ortaya koymalıdır. Uygulamada sorun yaratan tipik ifadeler, hem tahkime hem mahkemeye aynı anda yetki veren ya da tahkimi ihtiyari bırakan düzenlemelerdir. Bu tür hükümler, iradenin kesin olmadığı gerekçesiyle tartışmaya açılır. Şartın yazılı olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması ve tarafların ehliyeti temel denetim başlıklarıdır.
Kaleme Alırken Belirlenmesi Gerekenler
- Hakem sayısı ve seçim usulü
- Tahkim yeri ve yargılama dili
- Kurumsal tahkim mi, ad hoc tahkim mi tercih edildiği
- Uygulanacak maddi hukuk
- Geçici hukuki koruma taleplerinin hangi merciden isteneceği
Bu unsurların boş bırakılması şartı kendiliğinden geçersiz kılmaz; ancak süreç başladığında her biri ayrı bir ön uyuşmazlığa dönüşür ve zaman kaybettirir.
Şartın Sözleşmeden Bağımsızlığı
Tahkim şartı, içinde yer aldığı sözleşmeden ayrı bir anlaşma olarak değerlendirilir. Bunun sonucu şudur: asıl sözleşmenin geçersizliği ileri sürülse dahi, bu iddiayı inceleme yetkisi kural olarak hakem heyetindedir. Karşı taraf mahkemeye başvurduğunda tahkim itirazının ilk fırsatta ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir; itirazın geç yapılması, tahkim iradesinden vazgeçildiği yönünde değerlendirilebilir.
Kararın Sonrası: İptal ve İcra Edilebilirlik
Tahkim tercihinin gerçek maliyeti, karar sonrasında ortaya çıkar. Hakem kararına karşı esasa ilişkin geniş bir denetim yolu bulunmaz; denetim, sınırlı sayıdaki iptal sebepleriyle çerçevelenmiştir. Buna karşılık kararın icra edilebilir hâle gelmesi ayrı bir aşamadır. Karşı tarafın malvarlığı yurt dışındaysa, kararın orada tanınıp tenfiz edilebilirliği baştan düşünülmelidir; bu değerlendirme yapılmadan seçilen tahkim yeri, elde edilen kararı kâğıt üzerinde bırakabilir.
Sulh Görüşmesini Ne Zaman Sürdürmeli
Ticari ilişkinin devam etmesinde karşılıklı menfaat varsa ve uyuşmazlık teknik bir hesap farkından kaynaklanıyorsa, süreci başlatmadan önce yapılacak yapılandırılmış bir görüşme çoğu zaman daha verimlidir. Ancak görüşmeler sırasında zamanaşımı ve sözleşmede öngörülen ihbar sürelerinin işlediği unutulmamalıdır. Ayrıca sözleşmede tahkim öncesi zorunlu bir görüşme aşaması öngörülmüşse, bu aşamanın atlanması sonradan usul itirazına konu edilebilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşme metninin ifadesi sonucu değiştirebilir. Somut olayda hükmün lafzını bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz uygun olur.