Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin haklılığı çoğu zaman tartışmasızdır; kaybedilen davalar genellikle ispat eksikliğinden ve yanlış mercie başvurudan kaynaklanır. TKHK ve Mesafeli Satış Yönetmeliği ekseninde bakıldığında, doğru merci seçimi ile ispat planı birbirini tamamlar. Bu rehber iki konuyu birlikte ele alır.
Parasal Sınır Merci'i Belirler
Tüketici uyuşmazlıklarında belirli bir parasal sınırın altındaki talepler için tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülür. Sınır her yıl yeniden belirlendiğinden, başvurudan önce o yıl için geçerli tutarın kontrol edilmesi gerekir. Zorunlu olduğu hâlde doğrudan mahkemeye gidilmesi, davanın esasa girilmeden reddine yol açar. Yetki bakımından tüketicinin kendi yerleşim yerindeki hakem heyeti veya mahkemeye başvurabilmesi, uygulamada önemli bir kolaylıktır.
İspat Yükünün Yer Değiştirdiği An
Ayıplı mal hukukunda en belirleyici kural, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğunun kabul edilmesidir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya geçer. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ispat yükü tüketicidedir. Bu nedenle arızanın ilk ortaya çıktığı tarihin belgelenmesi, tüm dosyanın dayanağıdır.
Seçimlik Hakların Doğru Kullanılması
Tüketici, ayıplı mal karşısında sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarından birini kullanabilir. Talebin başvuru metninde açıkça seçilmesi gerekir; birden fazla hakkın sıralanması ya da hiçbirinin belirtilmemesi, incelemeyi belirsizleştirir. Zamanaşımı bakımından kanunda öngörülen genel süre esas alınır; ayıbın hile ile gizlenmiş olması hâlinde ise farklı bir rejim uygulanır.
Dosyayı Ayakta Tutan Belgeler
- Fatura veya ödeme kaydı ile teslim tarihini gösteren belge.
- Servis giriş-çıkış formları ve yapılan işlem açıklamaları.
- Arızayı gösteren tarihli fotoğraf veya video kaydı.
- Satıcı ve üretici ile yapılan yazışmaların tam dökümü.
- Mesafeli satışta ön bilgilendirme formu ve sipariş özeti.
Merci Seçiminde Sık Yapılan Hatalar
- Talep tutarının, dosyaya eklenen faturayla uyumsuz yazılması ve sınırın yanlış hesaplanması.
- Üretici ile satıcının sorumluluğu ayrıştırılmadan tek muhataba başvurulması.
- Hakem heyeti kararına itiraz süresinin kararın tebliğinden itibaren takip edilmemesi.
- Onarım talebi sonrası geçen sürenin kayıt altına alınmaması.
- Malın satıcıya iade edilip hiçbir teslim belgesi alınmaması.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; ürünün türü, satışın yapıldığı kanal ve arızanın niteliği değerlendirmeyi değiştirebilir. Başvurunuzu hazırlamadan önce belgelerinizi bir araya getirip hukuki görüş almanız, ispat açısından sizi güçlendirir.