Sosyal medya platformlarında video, fotoğraf, müzik, yazı vb. içeriklerin izinsiz kullanımı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında telif hakkı ihlâli oluşturur.
Korunan İçerik Türleri (FSEK m.2-6)
- İlim ve edebiyat eserleri (yazı, blog, yazılım)
- Müzik eserleri
- Güzel sanat eserleri (fotoğraf, illustrasyon)
- Sinema eserleri (video, kısa film)
- İşleme/derleme eserler
İhlâl Türleri
- İzinsiz çoğaltma ve yayma
- İzinsiz işleme (cover, remix, çeviri)
- İzinsiz umuma iletim (sosyal medyada paylaşım)
- Esere atıf yapmadan kullanma
Platform Bazlı Şikâyet (Takedown Notice)
YouTube — Content ID + Takedown
YouTube'un Content ID sistemi otomatik olarak telif eşleştirir. Manuel şikâyet için: Studio → Telif Hakkı → Şikâyet Bildirimi.
Instagram / Facebook
Help Center → "Report Copyright Infringement". DMCA uyumlu form.
TikTok
"Intellectual Property Report Form" üzerinden başvuru.
Türk Hukukunda Yaptırımlar
Hukuki Yaptırımlar (FSEK m.66-68)
- Tecavüzün men'i ve refi davası
- Maddi-manevi tazminat
- 3 katı tazminat talep hakkı (FSEK m.68)
- İhtiyati tedbir
Cezai Yaptırımlar (FSEK m.71)
- İzinsiz çoğaltma, yayma, satma: 1-5 yıl hapis
- Eser sahibinin manevi haklarının ihlâli: aynı kapsamda
İspat Yükü
Hak sahibi, eserin kendisine ait olduğunu ve izinsiz kullanıldığını ispat eder. Ön kayıt belgeleri (T.C. Kültür Bakanlığı tescil), yayım tarihleri, blockchain tabanlı zaman damgaları işe yarar.
İhlalin Tespiti ve Bilirkişi İncelemesi
Telif uyuşmazlıklarında tartışma, çoğu kez eser niteliği ve iktibas sınırı üzerinde yoğunlaşır. FSEK, eser sahibinin izni olmaksızın işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletme fiillerini yasaklarken (m.68/1); kaynak göstermeksizin iktibası ayrıca suç saymıştır (m.71/3). Dolayısıyla incelemede; içeriğin FSEK anlamında eser sayılıp sayılmadığı, kullanımın kanunen serbest bırakılan hâllerden birine girip girmediği ve kaynak gösterilip gösterilmediği ayrı ayrı değerlendirilir. Bu teknik değerlendirme, bilirkişi incelemesiyle ortaya konur.
Görevli Mahkeme
Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (özel mahkeme yoksa Asliye Hukuk).
Telif ve internet hukuku avukatı ile hızlı takedown ve dava süreci başlatın.
Sıkça Sorulan Sorular
İçeriğim izinsiz kullanıldı; ne kadar tazminat isteyebilirim?
FSEK m.68/1 uyarınca eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahibinden yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya her türlü işaret, ses ya da görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden; izni alınmamış hak sahibi, sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Buradaki “üç kat” bir üst sınırdır; somut olayda mahkeme rayiç bedeli belirleyerek karar verir.
Online içerik nasıl kaldırılır, hangi sırayla başvurulur?
FSEK Ek m.4/3 özel ve hızlı bir usul öngörür. Dijital iletim dâhil olmak üzere servis ve bilgi içerik sağlayıcıları tarafından hakların ihlâli hâlinde, hak sahiplerinin başvurusu üzerine ihlâle konu eserler içerikten çıkarılır. Sıra şöyledir: (1) Hakları haleldar olan kişi öncelikle bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlâlin durdurulmasını ister. (2) İhlâlin devamı hâlinde Cumhuriyet savcısına başvurulur; bu başvuru üzerine üç gün içinde servis sağlayıcıdan, ihlâle devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. İhlâlin durdurulması hâlinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanır.
Platforma (YouTube/Instagram) şikâyet etmek yeterli mi?
Platform içi bildirim pratik ve hızlı bir yoldur, ancak kanuni yolların yerine geçmez. Platform talebi reddederse ya da içerik yeniden yüklenirse FSEK Ek m.4/3'teki usul ile hukuk ve ceza yolları açıktır. Platform yazışmaları, sonraki aşamada ihlâlin bildirildiğini ve devam ettiğini ispat bakımından önem taşır; bu nedenle tarih ve içerik görünecek şekilde saklanmalıdır.
Telif ihlalinin cezası var mı?
Evet. FSEK m.71/1 uyarınca bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmaksızın işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, her türlü işaret/ses/görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten, yayımlayan ya da hukuka aykırı çoğaltılan eserleri satışa arz eden, satan, yayan, ticari amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Başkasının içeriğini kendi adıma paylaşırsam ne olur?
Bu ayrı bir suçtur. Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır; fiilin dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenmesi hâlinde hapis cezasının üst sınırı beş yıl olup adlî para cezasına hükmolunamaz (FSEK m.71/2). Ayrıca bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır (m.71/3).
Telif suçları şikâyete bağlı mıdır?
Evet ve önemli bir usul şartı vardır. FSEK m.75/1 uyarınca 71 ve 72. maddelerde sayılan suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyete bağlıdır. Şikâyetin geçerli kabul edilebilmesi için hak sahiplerinin veya üyesi oldukları meslek birliklerinin haklarını kanıtlayan belge ve sair delilleri Cumhuriyet başsavcılığına vermeleri gerekir. Bu belge ve delillerin şikâyet süresi içinde verilmemesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Dolayısıyla eser sahipliğini ispat eden belgeler şikâyet dilekçesiyle birlikte sunulmalıdır.
İhlal henüz gerçekleşmediyse önleyici dava açılabilir mi?
Evet. FSEK m.69 uyarınca mali veya manevi haklarında tecavüz tehlikesine maruz kalan eser sahibi, muhtemel tecavüzün önlenmesini dava edebilir; vaki olan tecavüzün devam veya tekrarı muhtemel görülen hâllerde de aynı hüküm uygulanır. Bu, tecavüzün men'i davasıdır.
Eser üzerindeki hak bilgileri silinirse ne olur?
Bu da ayrıca yasaktır. FSEK Ek m.4/1 uyarınca eser, eser sahibi veya haklar ile kullanım süre ve şartlarına ilişkin olarak nüshalar üzerinde bulunan veya eserin topluma sunulması sırasında görülen bilgiler ve bu bilgileri temsil eden sayı ya da kodlar yetkisiz olarak ortadan kaldırılamaz ve değiştirilemez. Bu bilgileri yetkisiz değiştirilen veya kaldırılan eserlerin asılları ya da kopyaları dağıtılamaz, ithal edilemez, yayınlanamaz veya topluma iletilemez. Filigran/künye silinerek yapılan paylaşımlar bu kapsamda değerlendirilir.