ÖNEMLİ GÜNCELLEME: 5651 sayılı Kanun m.9 yürürlükte değildir
Bu sayfada mağdurun yapması gerekenler arasında “sulh ceza hâkimliğine 5651/m.9 ile içerik kaldırma” sayılmıştı. Bu yol ortadan kalkmıştır.
Anayasa Mahkemesi, 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini iptal etmiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel kanun metninde madde, “(İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)” şerhiyle yer almakta; madde metni bulunmamaktadır. İptalin gerekçesi, maddenin kapsam ve sınırlarının belirsiz olması ve yargı mercilerine geniş bir takdir alanı bırakarak ifade ve basın özgürlüğünü ölçüsüzce sınırlamasıdır.
Sonuç: “Kişilik hakkı ihlali” gerekçesiyle 5651 m.9 uyarınca sulh ceza hâkimliğinden içerik kaldırma/erişim engelleme istenmesi artık mümkün değildir. Kanunun güncel metninde “kişilik hakkı” ifadesi hiçbir maddede geçmemektedir; iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme de getirilmemiştir.
Yürürlükteki iki yol şudur:
- Özel hayatın gizliliği ihlali varsa — 5651 m.9/A (yürürlükte). Bu madde iptal edilmemiştir ve hızlı yoldur. Ancak yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde işler; her kişilik hakkı ihlalini kapsamaz.
- Diğer tüm kişilik hakkı ihlallerinde — genel hükümler. Türk Medeni Kanunu m.24 ve m.25 uyarınca hukuk mahkemesinde saldırıya son verilmesi davası (ve HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir) açılır. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; maddi-manevi tazminat da bu dava içinde istenebilir.
Kaynak: 5651 sayılı Kanun güncel metni (mevzuat.gov.tr) · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25
5651 m.9/A: Özel Hayatın Gizliliği Nedeniyle Erişimin Engellenmesi (Yürürlükteki Yol)
İptal edilmeyen ve bugün uygulanan hızlı yol budur. Kanun metnindeki süreler çok kısadır ve bir tanesinin kaçırılması tedbirin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurur:
| Adım | Kanuni süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Başkanlığa (BTK) doğrudan başvuru | Süre koşulu yok | m.9/A f.1 |
| Erişim sağlayıcıların tedbiri uygulaması | Derhâl, en geç 4 saat | m.9/A f.3 |
| Talebi sulh ceza hâkimine sunma (mağdurun yükümlülüğü) | Talep saatinden itibaren 24 saat | m.9/A f.5 |
| Hâkimin kararını açıklaması | En geç 48 saat | m.9/A f.5 |
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkan emriyle engelleme → hâkim onayına sunma | 24 saat (hâkim 48 saat içinde açıklar) | m.9/A f.8-9 |
En sık yapılan hata: BTK'ya başvurup tedbirin uygulanmasıyla işin bittiğinin sanılmasıdır. Kanun, talepte bulunan kişiye 24 saat içinde sulh ceza hâkimine gitme yükümlülüğü yükler; bu yapılmazsa veya hâkim 48 saat içinde karar vermezse erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar (m.9/A f.5). İçerik yeniden erişilebilir hâle gelir.
Başvuruda yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer almalıdır; bu bilgilerde eksiklik varsa talep işleme konulmaz (m.9/A f.2). Engelleme, ihlal eden yayın/kısım/bölüm/resim/video bakımından URL şeklinde uygulanır (m.9/A f.4) — sitenin tümü değil. İçerik yayından çıkarılırsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m.9/A f.7).
Deepfake Mağdurunun Hukuki Dayanakları (Doğrulanmış Mevzuat)
Deepfake içerik tek bir suça değil, aynı fiille birden fazla hükme temas eder. Aşağıdaki maddeler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile 6698 sayılı KVKK'nın yürürlükteki metinlerinden alınmıştır.
1) Yüz ve ses “özel nitelikli kişisel veri”dir
KVKK m.6/1 özel nitelikli kişisel verileri sayarken biyometrik verileri açıkça bu kapsama almıştır. Kişinin yüzü ve sesi biyometrik veridir; dolayısıyla deepfake üretimi için bunların işlenmesi kural olarak yasaktır (KVKK m.6/3). İstisnalar arasında birinci sırada ilgili kişinin açık rızası yer alır — deepfake mağdurunda bu rıza yoktur.
2) Cezai dayanaklar ve ceza miktarları
| Madde | Fiil | Ceza | Şikâyete bağlı mı? |
|---|---|---|---|
| TCK m.134/2 | Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek (basın-yayınla yayımlanması da aynı ceza) | 2–5 yıl hapis | Evet (TCK m.139) |
| TCK m.135/1 | Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek | 1–3 yıl hapis | Hayır (m.139 istisnası) |
| TCK m.135/2 | Verinin cinsel yaşama, sağlığa, dinî/siyasî görüşe vb. ilişkin olması | m.135/1 cezası yarı oranında artırılır | Hayır |
| TCK m.136/1 | Kişisel verileri hukuka aykırı olarak başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek | 2–4 yıl hapis | Hayır |
| TCK m.137 | Fiilin kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak ya da belli bir meslek/sanatın kolaylığından yararlanılarak işlenmesi | Ceza yarı oranında artırılır | — |
Uygulamada kritik ayrım: TCK m.139'a göre kişisel verilerin kaydedilmesi (m.135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (m.136) ve verileri yok etmeme (m.138) şikâyete bağlı değildir. Yani deepfake içeriğin yayılmasında m.136 bakımından şikâyetten vazgeçilse bile soruşturma resen yürür; buna karşılık m.134 kapsamındaki ifşa suçu şikâyete bağlıdır. Mağdurun şikâyet dilekçesini hangi maddeye dayandırdığı, dosyanın kaderini doğrudan etkiler.
3) Müstehcen deepfake ve çocuk görüntüleri
TCK m.226/3, müstehcen ürünlerin üretiminde “çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri” kullanan kişi için 5–10 yıl hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörür. Parantez içindeki ibare 6698 sayılı Kanunun 30. maddesiyle eklenmiştir ve gerçek bir çocuğun bulunmadığı, tamamen yapay zekâyla üretilmiş görüntüleri de kapsar. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, nakleden, depolayan, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi için ceza 2–5 yıl hapistir.
4) Deepfake ile iftira: ceza yarı oranında artar
TCK m.267/1 uyarınca işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişi 1–4 yıl hapis cezası alır. Deepfake'in özel önemi m.267/2'dedir: “Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde, ceza yarı oranında artırılır.” Sahte bir video veya ses kaydı üretmek, tam olarak “maddî delil uydurmak”tır. Ayrıca m.267/8'e göre iftira suçunda dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.
5) Ses klonlama ve sahte yönetici dolandırıcılığı
Klonlanmış sesle kendini banka çalışanı, kamu görevlisi veya şirket yöneticisi olarak tanıtan fail bakımından TCK m.158 devreye girer:
- m.158/1-l: Kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi.
- m.158/1-f: Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması.
- Bu bentlerde temel ceza 3–10 yıl hapis ve beşbin güne kadar adlî para; ancak (f) ve (l) bentlerinde hapsin alt sınırı 4 yıldan, adlî para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
- m.158/3: Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır. Ses klonlamalı çağrı merkezi düzeneklerinde bu fıkra tipik olarak uygulanır.
6) KVKK yolu ve kaçırılmaması gereken süreler
Veri sorumlusuna (platform, site, veri işleyen) KVKK m.11 kapsamında başvurulur; m.11/1-e uyarınca verilerin silinmesini veya yok edilmesini, m.11/1-ğ uyarınca zararın giderilmesini isteme hakkı vardır.
- 30 gün: Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır (m.13/2).
- 30 / 60 gün: Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; cevabı öğrenme tarihinden itibaren 30 gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet edilir (m.14/1).
- Usul tuzağı: KVKK m.14/2 uyarınca m.13'teki başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz. Doğrudan Kurula yapılan şikâyet bu nedenle reddedilir; önce veri sorumlusuna yazılı başvuru zorunludur.
- KVKK m.14/3: Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır — yani KVKK yolu, hukuk mahkemesindeki tazminat davasına engel değildir.
7) Tazminat ve içeriğin durdurulması: TMK m.24-25
5651 m.9 iptal edildiğinden kişilik hakkı ihlallerinde asıl yol genel hükümlerdir. TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden korunmasını isteyebilir; rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması bulunmadıkça her saldırı hukuka aykırıdır. TMK m.25 ise davacıya şu istemleri tanır:
- Saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti,
- Düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması,
- Maddî ve manevî tazminat ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesi,
- Yetki kolaylığı: Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir (m.25/son). Mağdur, failin bulunduğu yere gitmek zorunda değildir.
Manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez (m.25/4).
Kaynaklar: 5237 s. Türk Ceza Kanunu · 6698 s. KVKK · 4721 s. Türk Medeni Kanunu · 5651 s. Kanun (tümü mevzuat.gov.tr güncel metinleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın değerlendirilmesi için avukata başvurulmalıdır. Kesin sonuç vaadinde bulunulmamaktadır.
Aşağıdaki bölüm, 5651 m.9'un iptalinden önce yazılmış ARŞİV metnidir. Tarihsel karşılaştırma için bırakılmıştır; m.9'a ilişkin kısımları uygulamayın.
Deepfake, yapay zekâ ile bir kişinin yüzünün/sesinin başka bir görüntü/sese yerleştirildiği teknoloji. Türk hukukunda doğrudan deepfake düzenlemesi yok, ancak çeşitli mevzuat uygulanabilir.
Uygulanabilecek Mevzuat
- TCK m.134 — Özel hayatın gizliliği: 1-3 yıl hapis
- TCK m.135-136 — Kişisel verilerin işlenmesi: 1-4 yıl hapis
- TCK m.125 — Hakaret (deepfake ile karalama)
- TCK m.103, 226 — Müstehcenlik / Çocuğun Cinsel İstismarı (deepfake porn)
- FSEK m.86 — Resim ve fotoğraflarda hak ihlâli
- KVKK m.4-7 — Kişisel veri (yüz/ses biyometrik)
Mağdurun Yapması Gerekenler
- Deepfake içeriğin URL ve ekran görüntüsü
- Noter tespiti
- Sulh ceza hakimliğine 5651/m.9 ile içerik kaldırma
- Cumhuriyet savcılığına suç duyurusu
- Tazminat davası
Platform Şikâyetleri
Meta, Google, TikTok kendi politikaları çerçevesinde deepfake içerikleri kaldırır. AI tarafından üretildiğinin etiketlenmesi zorunluluğu artmaktadır.
Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı
AYM, kişinin "yüzünün ve sesinin" Anayasa m.20 özel hayat kapsamında olduğunu, izinsiz kullanımının doğrudan ihlâl oluşturduğunu benimsemektedir.
İnternet ve KVKK avukatı desteği önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yüzüm ve sesim hukuken nasıl korunuyor?
Biyometrik veri olarak korunur. KVKK m.6/1 özel nitelikli kişisel verileri sayarken biyometrik verileri açıkça bu kapsama almıştır; m.6/3 uyarınca özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi kural olarak YASAKTIR ve istisnaların başında ilgili kişinin açık rızası gelir. Deepfake üretiminde bu rıza bulunmadığından işleme baştan hukuka aykırıdır.
KVKK yolunda hangi süreler işler?
Üç süre vardır ve biri usul tuzağıdır. Önce veri sorumlusuna başvurulur (KVKK m.11/1-e silme/yok etme, m.11/1-ğ zararın giderilmesi); veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır (m.13/2). Reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet edilir (m.14/1). Tuzak m.14/2'dedir: “13 üncü madde uyarınca başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz.” Doğrudan Kurula yapılan şikâyet reddedilir. m.14/3 uyarınca genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır.
İçeriği en hızlı nasıl kaldırtırım?
Özel hayat ihlali varsa 5651 m.9/A yolu en hızlısıdır; ancak süreler çok kısadır. BTK'ya başvuru üzerine erişim sağlayıcılar tedbiri derhâl, en geç dört saat içinde uygular (m.9/A-3). Talepte bulunan kişi, talep saatinden itibaren yirmi dört saat içinde konuyu sulh ceza hâkimine sunmak ZORUNDADIR; hâkim en geç kırk sekiz saat içinde kararını açıklar — aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (m.9/A-5). Başvuruda tam URL, ihlal açıklaması ve kimlik bilgileri bulunmalıdır; eksikse talep işleme konulmaz (m.9/A-2). Engelleme sitenin tümü değil URL bazlı uygulanır (m.9/A-4).
Kişilik hakkı ihlalinde 5651 m.9 kullanılabilir mi?
Hayır. 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir ve yerine yeni düzenleme getirilmemiştir; kanunun güncel metninde “kişilik hakkı” ifadesi hiçbir maddede geçmez. Özel hayat ihlali dışındaki kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24-25 uyarınca hukuk mahkemesinde dava açılır ve HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir istenir. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; m.25 ayrıca saldırıya son verilmesi, hukuka aykırılığın tespiti, kararın üçüncü kişilere bildirilmesi veya yayımlanması ve maddî-manevî tazminat istemlerini tanır.
Ses klonlamayla dolandırıcılık yapılırsa hangi ceza uygulanır?
Nitelikli dolandırıcılık hükümleri devreye girer. Fail kendini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtmışsa TCK m.158/1-l, bilişim sistemleri araç olarak kullanılmışsa m.158/1-f uygulanır. Bu bentlerde temel ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para olmakla birlikte hapsin alt sınırı dört yıldan, adlî para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (m.158/3).