ÖNEMLİ GÜNCELLEME: 5651 sayılı Kanun m.9 yürürlükte değildir
Bu rehber 5651 sayılı Kanun m.9 usulü üzerine kurulmuştu. Madde iptal edildiğinden aşağıdaki içerik güncellenmiş, m.9 rotası kaldırılmış ve yerine yürürlükteki yollar konulmuştur.
Anayasa Mahkemesi, 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini iptal etmiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel kanun metninde madde, “(İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)” şerhiyle yer almakta; madde metni bulunmamaktadır. İptalin gerekçesi, maddenin kapsam ve sınırlarının belirsiz olması ve yargı mercilerine geniş bir takdir alanı bırakarak ifade ve basın özgürlüğünü ölçüsüzce sınırlamasıdır.
Sonuç: “Kişilik hakkı ihlali” gerekçesiyle 5651 m.9 uyarınca sulh ceza hâkimliğinden içerik kaldırma/erişim engelleme istenmesi artık mümkün değildir. Kanunun güncel metninde “kişilik hakkı” ifadesi hiçbir maddede geçmemektedir; iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme de getirilmemiştir.
Yürürlükteki iki yol şudur:
- Özel hayatın gizliliği ihlali varsa — 5651 m.9/A (yürürlükte). Bu madde iptal edilmemiştir ve hızlı yoldur. Ancak yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde işler; her kişilik hakkı ihlalini kapsamaz.
- Diğer tüm kişilik hakkı ihlallerinde — genel hükümler. Türk Medeni Kanunu m.24 ve m.25 uyarınca hukuk mahkemesinde saldırıya son verilmesi davası (ve HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir) açılır. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; maddi-manevi tazminat da bu dava içinde istenebilir.
Kaynak: 5651 sayılı Kanun güncel metni (mevzuat.gov.tr) · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25
5651 m.9/A: Özel Hayatın Gizliliği Nedeniyle Erişimin Engellenmesi (Yürürlükteki Yol)
İptal edilmeyen ve bugün uygulanan hızlı yol budur. Kanun metnindeki süreler çok kısadır ve bir tanesinin kaçırılması tedbirin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurur:
| Adım | Kanuni süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Başkanlığa (BTK) doğrudan başvuru | Süre koşulu yok | m.9/A f.1 |
| Erişim sağlayıcıların tedbiri uygulaması | Derhâl, en geç 4 saat | m.9/A f.3 |
| Talebi sulh ceza hâkimine sunma (mağdurun yükümlülüğü) | Talep saatinden itibaren 24 saat | m.9/A f.5 |
| Hâkimin kararını açıklaması | En geç 48 saat | m.9/A f.5 |
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkan emriyle engelleme → hâkim onayına sunma | 24 saat (hâkim 48 saat içinde açıklar) | m.9/A f.8-9 |
En sık yapılan hata: BTK'ya başvurup tedbirin uygulanmasıyla işin bittiğinin sanılmasıdır. Kanun, talepte bulunan kişiye 24 saat içinde sulh ceza hâkimine gitme yükümlülüğü yükler; bu yapılmazsa veya hâkim 48 saat içinde karar vermezse erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar (m.9/A f.5). İçerik yeniden erişilebilir hâle gelir.
Başvuruda yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer almalıdır; bu bilgilerde eksiklik varsa talep işleme konulmaz (m.9/A f.2). Engelleme, ihlal eden yayın/kısım/bölüm/resim/video bakımından URL şeklinde uygulanır (m.9/A f.4) — sitenin tümü değil. İçerik yayından çıkarılırsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m.9/A f.7).
5651 sayılı Kanun m.9 (kişilik hakkı) ve m.9/A (özel hayatın gizliliği) süreçleri farklı zamanlama kurar: m.9 7 gün içinde sulh ceza, m.9/A 24 saatte sulh ceza, BTK ile paralel. Aşağıda her iki rotanın dilekçe omurgası ve hukuki dayanak.
5651 m.9 (kişilik hakkı)
Hakaret, iftira, sahte iddialar, ad-soyad eşleştirilmiş yanıltıcı içerikler için. Süreç:
- İçerik sağlayıcı veya yer sağlayıcıya 24 saat şikâyet (delil için).
- Sulh ceza hâkimliğine URL bazlı erişim engeli + kaldırma talebi (TBM dilekçesi).
- Karar 24 saat içinde verilir; BTK 4 saat içinde uygular.
- İçerik sağlayıcı uymaması halinde 1.000-10.000 TL idari ceza.
5651 m.9/A (özel hayatın gizliliği)
İzinsiz fotoğraf, video, ses kaydı, intim görüntü, deepfake için. m.9'dan farkı:
- Sulh ceza kararı için 24 saat içinde (acil koruma).
- BTK doğrudan başvuru hakkı (sulh ceza kararı sonrası onay).
- İhtiyati tedbir niteliğinde; içerik sağlayıcıya bildirim sonra yapılır.
Dilekçe omurgası
- Müvekkil bilgileri ve şikâyet sıfatı (kişilik hakkı sahibi).
- İhlal eden URL listesi (tam yol, query string dahil).
- İhlalin delili: hash zinciri ekran görüntüsü + tanıklı tespit raporu.
- Hukuki dayanak: 5651 m.9 / m.9/A, TCK m.134-136, KVKK.
- Talep: erişim engeli + içerik kaldırma + URL'ye karşı tedbir + masraf.
Web arşivi (Wayback Machine) ne yapılır?
archive.org sayfası ayrı bir URL'dir; o da ayrı sulh ceza dosyasıyla erişim engeline alınmalı. Tek dosyada birden fazla URL talep edilebilir.
Yurt dışı sosyal medya itaat etmezse?
BTK 5651 m.8/A ile bant genişliği daraltma uygulayabilir; yurt dışı temsilci atama yükümlülüğü ihlali halinde reklam yasağı + ek mali yaptırımlar. Pratikte X, Meta, Google takip ediyor; TikTok da uyum sağlamış durumda.
Karar reddedilirse?
İtirazda aynı mahkeme bölgesinde başka bir sulh ceza hâkimliği yetkili (CMK paralel uygulama). Üst düzey kanun yolu olarak istinaf yoktur; ancak idari iptal davası ve maddi tazminat mümkündür.
İçerik sahibinin savunması nasıl alınır?
5651 m.9 ihtiyati tedbir niteliğindedir; karşı tarafa duruşma çağrısı yapılmaz. Ancak içerik kaldırılan kişi tedbir kararına itiraz edebilir.
Yer sağlayıcı kim?
Web sitesinin sunucusunu barındıran şirket. Türk yer sağlayıcısı için BTK doğrudan müdahale eder; yurt dışı yer sağlayıcısında ülke arası işbirliği sürecine bağlı.
İlgili mevzuat
- 5651 sayılı Kanun m.9 — Kişilik hakkı ihlali; URL bazlı erişim engeli.
- 5651 sayılı Kanun m.9/A — Özel hayatın gizliliği; 24 saat içinde tedbir.
- 6698 sayılı KVKK m.11 — Unutulma hakkı; arama motoru sonuçları.
- TCK m.134-136 — Özel hayatın gizliliğini ihlal, görüntü/ses kayıtları.
- FSEK m.71 — Telif hakkı ihlalinde tedbir ve içerik kaldırma.
Aşağıdaki bölüm, 5651 m.9'un iptalinden önceki uygulamayı yansıtan ARŞİV metnidir. Tarihsel karşılaştırma için bırakılmıştır; m.9'a ilişkin kısımları uygulamayın. Yürürlükteki usul için yukarıdaki bölüme bakınız.