Unutulma hakkı (right to be forgotten), kişinin geçmişiyle ilgili artık doğru, güncel veya kamu yararı taşımayan bilgilerin internetten ve arama motorlarından kaldırılmasını talep etme hakkıdır.
Hukuki Dayanaklar
- Anayasa m.20: Özel hayatın gizliliği
- Anayasa m.17: Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı
- KVKK m.7 ve m.11: Verilerin silinmesi/yok edilmesi hakkı
- 5651 sayılı Kanun m.9: İçeriğin çıkarılması
- AB GDPR m.17: Right to erasure
Anayasa Mahkemesi'nin Yol Açıcı Kararı
Anayasa Mahkemesi N.B.B. Başvurusu (B. No: 2013/5653) sayılı kararında, geçmişte yargılanıp beraat eden veya cezası infaz edilmiş kişinin, internet üzerinde halen bu davayla ilişkili olarak isminin geçtiği haber ve içeriklerin kaldırılmasının kişilik hakkı kapsamında olduğunu belirtmiştir. Bu karar, unutulma hakkının Türk hukukunda anayasal düzeyde tanınmasının önünü açmıştır.
ABAD Costeja Kararı (Google Spain v. AEPD)
2014 tarihli bu karar, arama motorlarının "veri sorumlusu" olduğunu ve isim aramalarında çıkan bağlantıları kaldırma talebi alabileceklerini hüküm altına almıştır.
Google'a Doğrudan Başvuru
Google, AB ve Türkiye için "Personal Information Removal Request Form" sunmaktadır. Form içeriği:
- Kaldırma istenen URL listesi
- Arama yapıldığında çıkan ad/soyad
- Neden kaldırılması istendiğinin gerekçesi
- Kişinin maruz kaldığı mağduriyet
- Belge / kanıt
Google reddederse, KVKK Kurumu'na şikâyette bulunulabilir veya doğrudan dava açılabilir.
Hangi İçerikler Kaldırılabilir?
- Eski mahkûmiyet kararları (cezası infaz edilmiş veya beraat edilmiş)
- Çocukluk dönemine ait kişisel bilgiler
- İşten çıkarılmaya ilişkin yıllar önceki haberler (kamu yararı yoksa)
- Aile/özel hayata ilişkin geçmiş bilgiler
- Eski adres, telefon, kimlik bilgileri
Hangi İçerikler Kaldırılamaz?
- Kamu görevlisi sıfatıyla işlenmiş güncel içerikler
- Halen süren ceza davaları
- Ünlü kişilerin kamuoyunu ilgilendiren mesleki kayıtları
- Bilimsel ve tarihi kayıtlar
5651/m.9 Yoluyla Sulh Ceza Hakimliği Başvurusu
Google reddederse veya doğrudan içeriğin tamamen silinmesi isteniyorsa sulh ceza hakimliğinden erişim engelleme veya çıkarma talep edilebilir. Karar 24 saat içinde verilir.
KVKK Kurulu Yaklaşımı
KVKK Kurulu, Google'a karşı yapılan şikâyetlerde, arama sonuçlarındaki kişisel verilerin arama yapan herkesçe görülebilir nitelikte olması nedeniyle veri işleme faaliyeti sayıldığını ve kişinin talebiyle arama sonuçlarından kaldırılması gerektiğini defalarca hüküm altına almıştır.
Süreç
- Hangi URL'lerin kaldırılacağı belirlenir
- Ekran görüntüsü ve belgeler hazırlanır
- Önce Google ve içerik sahibine başvuru
- Yanıt alınamazsa KVKK Kurulu / Sulh Ceza Hakimliği
- Gerekirse uluslararası başvuru (ABAD üzerinden)
Unutulma hakkı başvuruları detaylı dilekçe ve teknik takip gerektirir; internet hukuku avukatı ile profesyonel destek almanız önerilir.
Mevzuat notu: 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kişilik hakkı ihlaline dayalı içerik kaldırma artık bu maddeye dayandırılamaz; yürürlükteki yollar 5651 m.9/A (yalnızca özel hayatın gizliliği ihlalinde) ile TMK m.24-25 uyarınca hukuk mahkemesinde açılacak davadır. Kaynak: mevzuat.gov.tr
Sıkça Sorulan Sorular
Unutulma hakkının kanuni dayanağı nedir?
Türk hukukunda “unutulma hakkı” başlıklı tek bir madde yoktur; hak, birden fazla hükmün birlikte uygulanmasından doğar. Temel dayanak KVKK m.7/1'dir: “Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir.” Buna bağlı olarak KVKK m.11/1-e, ilgili kişiye m.7'deki şartlar çerçevesinde verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkını tanır.
Arama sonucunun kaldırılmasını hangi hükme dayandırabilirim?
Arama motorları bakımından KVKK m.11/1-g özellikle önemlidir: ilgili kişi, “işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme” hakkına sahiptir. Arama sonuçlarının otomatik olarak sıralanıp kişiyle ilişkilendirilmesi bu kapsamda değerlendirilir. Ayrıca m.11/1-f uyarınca silme veya düzeltme işlemlerinin verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme hakkı vardır.
Başvuru sırası nasıl olmalı, doğrudan Kurula gidebilir miyim?
Hayır, sıra zorunludur. Önce veri sorumlusuna (arama motoru veya yayıncı) KVKK m.13 uyarınca başvurulur; veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır (m.13/2). Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet edilir (m.14/1). KVKK m.14/2 usul tuzağı: “13 üncü madde uyarınca başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz.” Doğrudan Kurula yapılan şikâyet bu nedenle reddedilir.
Arama sonucu kaldırılırsa haber de siteden silinir mi?
Hayır, bunlar iki ayrı taleptir. Arama motorundan sonucun kaldırılması, kaynak sitedeki içeriğin silinmesi sonucunu doğurmaz. Kaynak içerik için ayrıca yayıncıya veya yargı yoluna başvurulması gerekir.
Kaynak içeriğin kaldırılmasında hangi yol izlenir?
Burada güncel bir mevzuat değişikliği belirleyicidir: 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; kişilik hakkı ihlaline dayalı içerik kaldırma artık bu maddeye dayandırılamaz. Yürürlükteki yollar: özel hayatın gizliliği ihlali varsa 5651 m.9/A (erişim sağlayıcı derhâl en geç 4 saat; talep 24 saat içinde sulh ceza hâkimine sunulmalı; hâkim en geç 48 saat içinde karar verir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar). Diğer kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24-25 uyarınca hukuk mahkemesinde dava açılır; m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir.
Her haber kaldırılabilir mi?
Hayır. Unutulma hakkı mutlak değildir; ifade ve basın özgürlüğü ile kamunun haber alma hakkı arasında denge kurulur. Değerlendirmede haberin güncelliği, kişinin kamusal rol taşıyıp taşımadığı, içeriğin gerçekliği ve yayında kalmasında kamu yararı bulunup bulunmadığı birlikte gözetilir. Nitekim 5651 m.9'un iptal gerekçesinde de maddenin kapsam ve sınırlarının belirsizliğiyle ifade ve basın özgürlüğünü ölçüsüzce sınırladığı vurgulanmıştır. Güncelliğini yitirmiş, kamu yararı kalmamış ve kişiyi ölçüsüz biçimde etkileyen içerikler bakımından talep daha güçlüdür.