Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte hakaret, iftira ve tehdit suçları büyük oranda dijital platformlara taşınmıştır. Bu içerikler hem ceza hem de tazminat sorumluluğu doğurur.
1. Hakaret Suçu (TCK m.125)
"Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişiye 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir."
Nitelikli Hâller
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı: Üst sınır 1 yıldan az olamaz
- Aleni olarak (sosyal medyada): Ceza 1/6 oranında artırılır
- Basın ve yayın yoluyla: Aynı şekilde artırılır
Şikâyete Bağlılık
Hakaret suçu kural olarak şikâyete bağlıdır. Mağdur, fiili ve faili öğrenmesinden itibaren 6 ay içinde şikâyetçi olmalıdır (TCK m.73). Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlendiğinde resen kovuşturulur.
2. İftira Suçu (TCK m.267)
Yetkili makamlara ihbarda bulunarak veya basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişiye 1-4 yıl hapis.
Sosyal medya iftiraları doğrudan TCK m.125 kapsamında değerlendirilir; TCK m.267 daha çok kolluğa/savcılığa yapılan asılsız ihbarlardır.
3. Tehdit Suçu (TCK m.106)
"Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişiye 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verilir."
Sosyal medyada gönderilen DM (Direct Message) yoluyla yapılan tehditler bu kapsamda değerlendirilir.
Delil Toplama Süreci
Mağdurun Yapması Gerekenler
- Ekran görüntüsü (URL, tarih, kullanıcı adı görünür olacak şekilde)
- Noter tespiti (Web Sayfası Tespit Tutanağı) — delilin sonradan silinmesini engellemek için
- Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusu
- Aynı zamanda 5651/m.9 kapsamında erişim engelleme talebi sulh ceza hakimliğine
Anonim Hesap Tespiti
Anonim hesaplarda dahi, savcılık BTK aracılığıyla IP adresi sorgusu ve operatörden kullanıcı bilgisi talebi yapabilir. Twitter / Meta / TikTok gibi platformlardan resmi yargı yardımı (MLAT) yoluyla bilgi istenir.
Yargıtay 4. ve 18. Ceza Dairesi Yaklaşımı
Yargıtay 4. Ceza Dairesi yerleşik kararlarında, "akıllı tahmin" niteliğindeki ekran görüntülerinin sadece bir delil olduğunu, BTK loglarıyla teyit edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Tek başına ekran görüntüsü mahkûmiyet için yeterli değildir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
18. Ceza Dairesi, sosyal medyadaki hakaretin "alenen" işlenmiş sayılması için içeriğin herkes tarafından erişilebilir olması gerektiğini, kapalı gruplarda yapılan paylaşımların farklı değerlendirileceğini vurgulamaktadır.
Tazminat Davaları
Ceza davasıyla paralel olarak maddi-manevi tazminat davası açılabilir (TBK m.49 ve devamı). Tazminat tutarı, eylemin yaygınlığı, mağdurun konumu ve ihlâlin ağırlığına göre belirlenir.
Görevli Mahkeme
- Ceza: Asliye Ceza Mahkemesi
- Tazminat: Asliye Hukuk Mahkemesi
- Erişim engelleme: Sulh Ceza Hakimliği
Sosyal medya hakaret/iftira/tehdit dosyaları, hızlı delil toplama ve teknik takip gerektirir; internet hukuku alanında deneyimli avukat desteği almanız etkin sonuç için kritiktir.
Mevzuat notu: 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kişilik hakkı ihlaline dayalı içerik kaldırma artık bu maddeye dayandırılamaz; yürürlükteki yollar 5651 m.9/A (yalnızca özel hayatın gizliliği ihlalinde) ile TMK m.24-25 uyarınca hukuk mahkemesinde açılacak davadır. Kaynak: mevzuat.gov.tr
Sıkça Sorulan Sorular
Sosyal medyada hakaretin cezası nedir?
Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle saldıran kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır (TCK m.125/1). Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı cezaya hükmolunur (m.125/2) — yorum, mesaj ve DM bu kapsamdadır. Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır (m.125/4); kamuya açık paylaşımlar bakımından bu fıkra uygulanır.
Gıyabında (arkamdan) yapılan hakaret suç mudur?
Şartı vardır: “Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.” (TCK m.125/1 son cümle). Kapalı bir grupta yapılan paylaşımlarda bu üç kişi şartının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca değerlendirilir.
Adım yazılmadıysa hakaret suçu oluşur mu?
Oluşabilir. TCK m.126 uyarınca hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş olsa dahi, isnadın kime yöneldiği hâlden anlaşılıyorsa hakaret var sayılır. İma yoluyla yapılan paylaşımlar bu nedenle sorumluluk doğurabilir.
Hakaret suçu şikâyete bağlı mıdır, süresi nedir?
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.131/1). Şikâyete bağlı suçlarda mağdur, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlamak üzere altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma yapılamaz (TCK m.73/1). Mağdur şikâyet etmeden önce ölürse, ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (m.131/2).
İftira ile hakaret arasındaki fark nedir?
İftira daha ağırdır ve ayrı bir suçtur: yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.267/1). Kritik nokta m.267/2'dir: “Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde, ceza yarı oranında artırılır.” Sahte ekran görüntüsü, kurgulanmış yazışma veya yapay zekâyla üretilmiş içerik bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir.
İftirada zamanaşımı ne zaman başlar?
Genel kuraldan ayrılır: “İftira suçundan dolayı dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.” (TCK m.267/8). Yani beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar kesinleşmeden zamanaşımı işlemeye başlamaz.
Sosyal medyada tehdit edilirsem ne yapabilirim?
Tehdit ayrı bir suçtur. Bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır; bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz (TCK m.106/1, 7406 sayılı Kanunla eklenen cümle). Malvarlığına zarar veya sair kötülük tehdidinde ise mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Hakaret içeren paylaşım nasıl kaldırılır?
Burada önemli bir mevzuat değişikliği vardır: 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kişilik hakkı ihlaline dayalı içerik kaldırma artık bu maddeye dayandırılamaz. Yürürlükteki yollar: özel hayatın gizliliği ihlali varsa 5651 m.9/A (sulh ceza hâkimliği, kısa süreler); diğer kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24-25 uyarınca hukuk mahkemesinde dava ve HMK m.389 vd. ihtiyati tedbir. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir.