Uyuşturucu davalarında tutuklamanın yanında daha hafif koruma tedbirleri de uygulanabilir; bunlar sanığın hayatını sürdürmesine olanak verirken yargılamayı güvence altına alır.
Adli Kontrol (CMK m.109)
Tutuklamanın alternatifi olan adli kontrol şu yükümlülükleri içerebilir:
- Yurt dışı çıkış yasağı.
- Belirli yere gitme/gitmeme yasağı.
- Periyodik karakola/kolluğa imza.
- Belirli kişilerle görüşme yasağı.
- Ehliyet/silah ruhsatı geri alımı.
- Kefalet ödenmesi (CMK m.113-115).
Yurt Dışı Çıkış Yasağı
- Ağır cezalı suçlarda yaygındır.
- Hâkim kararıyla konulur, kararla kaldırılır.
- Uçuş öncesi pasaport kontrolünde tespit edilir.
- Yargılama bittiğinde kaldırılır; bekletme gerekçesi haksızsa tazminat (CMK m.141) gündeme gelir.
Mülk Üzerinde Tedbir (CMK m.128)
Suç gelirlerinin müsadere amacıyla taşınmaz, banka hesabı, taşıt ve diğer mal varlığı üzerine el koyma/tedbir konulabilir. Bu tedbir yargılama süresince mülkün satışını veya devrini engeller.
Ek Koruma Tedbirleri
- İletişim tespit/dinleme (CMK m.135): Yargılama sırasında yenilenebilir.
- Teknik takip (CMK m.140): Sanığın hareketleri.
- Gizli soruşturmacı (CMK m.139): Belirli sınırlarla.
Yargıtay 10. CD ve AYM — İlke
10. CD ve AYM, koruma tedbirlerinin "orantılılık" ve "ölçülülük" ilkelerine uygun uygulanmasını, dosya ilerledikçe tedbirlerin periyodik olarak gözden geçirilmesini, fiiliyatta hak ihlali oluşturmamalarını arar.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Tedbire İtiraz Yolu
- Tedbir kararına 7 gün içinde sulh ceza hâkimliği veya ağır ceza mahkemesine itiraz.
- Belirli aralıklarla yeni tahliye/değerlendirme talebi.
- İç hukuk yolları tükendikten sonra AYM bireysel başvuru.
Pratik Tavsiyeler
- Adli kontrol şartlarına titizlikle uyun; ihlal yeniden tutuklamaya yol açabilir.
- Yurt dışı çıkış yasağı varsa seyahat planı yapmadan önce kontrol edin.
- Mülk tedbiri için ekonomik yansımayı (ipotek, kira gelir kaybı) belgeleyin; tedbir genişliği aşıyorsa itiraz edin.
Koruma tedbirleri yargılamanın seyrini etkiler; deneyimli ceza müdafii ile takip edilmelidir.