Yazar ve yayınevi arasındaki telif sözleşmesi, hak ve yükümlülükleri belirler.
Sözleşme Türleri
- Telif sözleşmesi: Yazara royalty ödenir
- Eser teslim sözleşmesi: Tek seferlik ödeme (sipariş)
- Lisans sözleşmesi: Belirli süre/coğrafi alan için
Royalty (Telif Bedeli)
- Satış gelirinin %5-15'i arası
- Tirajlı baskıda fark
- Yıllık hesaplama ve ödeme
- Avans + royalty modeli yaygın
Devredilen Haklar
- Çoğaltma (basım)
- Yayma (satış)
- Çeviri (yabancı dil)
- Uyarlama (film, dizi)
- Dijital yayın (e-kitap, audiobook)
Süre
- Belirli süre (5, 10 yıl)
- Tüm telif süresi (yaşam + 70 yıl) — riskli
- Yenileme şartları
Yazarın Hakları
- Manevi haklar (devredilemez)
- Yıllık hesap raporu alma
- Yeniden basım onayı
- Sözleşme ihlâlinde fesih
Sözleşme Maddeleri
- Eser tarifi
- Hak devri (sınırlı/tam)
- Royalty oranı ve hesaplama
- Avans
- Tiraj sayısı
- Yenileme
- Fesih şartları
- Anlaşmazlık çözüm
Yargıtay 11. HD
11. HD, yazar-yayınevi sözleşmelerinde "yazar lehine yorum" yapılması gerektiğini, belirsizlikte hakların sınırlı devredildiği kabul edileceğini benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Telif hukuku avukatı ile sözleşme hazırlatın.
Sıkça Sorulan Sorular
Telif sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?
Hayır. FSEK m.52 açıktır: “Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.” İki şart birliktedir: yazılılık ve hakların tek tek sayılması. “Tüm telif hakları devredilmiştir” gibi toplu ifadeler bu şartı karşılamaz; hangi hakkın (çoğaltma, yayma, temsil, işleme, umuma iletim) devredildiği ayrı ayrı yazılmalıdır. Aksi hâlde devir geçerli olmaz.
Henüz yazmadığım kitap için sözleşme yapabilir miyim?
Bu tasarruf geçersizdir. FSEK m.48/3 uyarınca mali hakların devri veya ruhsat verilmesine ilişkin tasarruf muameleleri “henüz vücuda getirilmemiş veya tamamlanacak olan bir esere taallük etmekte ise BATILDIR”. Yani var olmayan esere ilişkin hak devri baştan hükümsüzdür. Uygulamada bu, yayınevinin “yazacağın tüm eserler bize ait” tipi hükümlerinin geçersizliği sonucunu doğurur.
Mali hak devri ile ruhsat (lisans) arasındaki fark ne?
FSEK m.48/1-2 iki ayrı imkân tanır: eser sahibi veya mirasçıları mali hakları süre, yer ve muhteva itibarıyla sınırlı veya sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak devredebilir; ayrıca mali hakların sadece kullanma salahiyeti de başkasına bırakılabilir (ruhsat). Devirde hak el değiştirir; ruhsatta hak sahipte kalır, yalnızca kullanma yetkisi verilir. Sözleşmede hangisinin kararlaştırıldığı açıkça yazılmalıdır.
Yayınevi kitabımda değişiklik yapabilir mi?
Kural olarak hayır. FSEK m.16/1 uyarınca “Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz.” Yalnızca işleme, çoğaltma, temsil veya yayım tekniği icabı zaruri görülen değişiklikler özel izin olmaksızın yapılabilir (m.16/2). En önemlisi m.16/3'tür: “Eser sahibi kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri menedebilir.” Bu yetkiden sözleşme yapılmış olsa dahi vazgeçilemez.
Umuma arz zamanını kim belirler?
Eser sahibi. FSEK m.14/1 uyarınca “Bir eserin umuma arzedilip edilmemesini, yayımlanma zamanını ve tarzını munhasıran eser sahibi tayin eder.” Ayrıca bütünü veya esaslı kısmı alenileşmemiş bir eserin muhtevası hakkında ancak eser sahibi bilgi verebilir (m.14/2). Yayınevinin yazarın onayı olmadan tanıtım amacıyla içerik paylaşması bu hükme aykırılık oluşturabilir.
Hakkım ihlal edilirse ne isteyebilirim?
FSEK m.70 üç imkân tanır: (1) manevi hakları haleldar edilen kişi manevi tazminat davası açabilir ve “mahkeme, bu para yerine veya bunlara ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir”; (2) mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiil hükümleri dairesinde tazminat isteyebilir; (3) her iki hâlde tecavüze uğrayan, tazminattan başka temin edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebilir (bu hâlde m.68 uyarınca talep edilen bedel indirilir). Ayrıca izinsiz kullanımda m.68/1 uyarınca rayiç bedelin en çok üç kat fazlası istenebilir.