Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/7570 K.2023/7190

a.... b.... vekilleri Avukat ... vekili Avukat ...

DAVA TARİHİ

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin dava dışı Sunjut San. Tic. A.Ş. ile hizmet sözleşmesi yaparak dava konusu edilen ve Maslak’ta Sun Plaza olarak bilinen davalıya ait binanın mimari projesini çizdiğini, bu projenin uygulanarak 2005 yılında mimari eserin gerçekleştiğini, davalının binanın dış cephesinde eserin mahiyet ve hususiyetini bozan ve kendisinden izin alınmadan yapılan esaslı değişiklik içeren eylemde bulunduğunu ileri sürerek mimari eserin eski hale getirilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; binanın dış cephesinin çizimlerinin davacı tarafla bir ilgisinin bulunmadığını, Çuhadaroğlu Alüminyum A.Ş. tarafından belirlendiğini, aktif husumet itirazında bulunduklarını, binanın yapıldıktan sonraki süreç boyunca dış cephesindeki cam kırılmaları ve kırılan camların savrulmaları nedeniyle değişik tarihlerde ihtarnamelere muhatap kaldıklarını, bunu davacıya da bildirdiklerini, davacının da kendilerine kırılmaların devam etmemesi için gerekli uygulamanın yapılmasını, aksi takdirde mal ve ... kaybı ile zararların sorumluluğunun davacı şirkete ait olacağını ihtar ettiğini, meydana gelen cam kırılmaları nedeniyle başka çare kalmadığından yapılması zorunluluk arz eden söz konusu cephe değişikliğinin gerçekleştiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen Karar

Mahkemece 03.11.2015 tarih, 2012/66 E. ve 2015/195 K. sayılı kararı ile mimari bir eserin bulunduğu, projenin müellifi olan davacı mimar tarafından tasarlanan dış cephe mimarisinin ... bir nitelik taşıdığı, davacı mimarın ... sanat eserinin dış cephesinin değiştirilmesi suretiyle onun mutlak hakkı olan değişiklikleri men etme hakkının ihlal edildiği,

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (5846 sayılı Kanun) 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında aranan iznin alınmadığı ve yapılan değişikliğin davacı mimarın eseri üzerindeki haklarının ihlali anlamına geldiği gerekçesiyle davanın kabulüne, eski hale getirme talebinin kabulü ile bu çerçevede cephe sisteminin sağır yüzeylerinin değiştirilmesi yenilenmiş cephelerde alüminyum kompozit panellerin yerine orijinal projede kullanılmış olan cam panellerin kullanılmasına,

ve yine orijinal projede yer ... metal flanşların eklenmesine ve revizyon çizimlerin hazırlanması aşamasında orijinal projeye uygun olan değişikliklerin yapılması gerektiğinin tespitine karar verilmiş, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 22.11.2017 tarih, 2016/4439 E. ve 2017/6467 K. sayılı kararıyla Mahkemece, mimari eserin eski hale iadesine karar verildiği, ancak 5846 sayılı Kanun'un 67 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (2) numaralı bendinde “... sanat eserlerinde ... sahibi asıldaki değişikliğin kendisi tarafından yapılmadığını veya eserdeki adının kaldırılmasını yahut değiştirilmesini talep edebilir.

Eski halin iadesi mümkün ise değişikliğin izalesi ammenin veya malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar etmiyorsa ... sahibi eseri eski hale getirebilir.” düzenlemesinin bulunduğu, Mahkemece de benimsenen 19.01.2015 tarihli bilirkişi heyet raporunda; bina cephesinde, maddi zarar ve hayat tehlikeye yol açabilecek teknik sorunlar olduğu kabul edildiği halde, Mahkemece dava konusu mimari eserin dış cephesinde yapılan değişikliğin tamamen eski hale iadesine karar verilmesi doğru olmadığı,

bu durumda, Mahkemece öncelikle eski halin iadesi durumunda yapılacak değişikliğin kamunun veya malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar ... etmediği hususunda mevcut bilirkişi heyetinden veya gerekiyorsa içinde inşaat sektöründen de bir bilirkişinin de olduğu ... bir bilirkişi heyetinden görüş alınarak karar verilmesi gerektiği halde eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmediğine işaret edilerek Mahkeme kararı bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bilirkişi raporunda davaya konu edilen ön cephe tasarımıyla ilgili davacı mimarın hak sahibi olmadığına dair görüş bildirilmişse de, daha önce davacı mimarın hak sahibi olduğu kabul edilerek verilen Mahkeme kararına karşı davacı tarafından bu yönde bir temyiz başvurusu yapılmadığı, bu hususla ilgili davacı mimar lehine usuli kazanılmış hak doğduğu kanaatine varıldığı, davacı mimara ait ve 5846 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca estetik değere sahip mimari ... olan dava konusu binanın mimarı projeye uygun olarak yapıldığı,

ön cephesindeki cam kırılmaları nedeniyle zorunlu olarak ön cephe tasarımında değişiklik yapıldığı, bu değişikliğin binanın ... ön cephe tasarımına uygun yapılmadığı, bu durumun davacı mimarın 5846 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesindeki eserde değişiklik yapmayı men etme hakkının ihlali niteliğinde olduğu, ancak zorunluluk nedeniyle yapılan bu değişikliğin kaldırılarak ön cephenin yeniden eski hale iade edilmesi halinde, gerek ... kirliliği, gerek kaynakların ve malzemelerin boşuna kullanılacak olması,

gerekse davalı şirkete yükleyeceği yüksek maliyet nedeniyle kamunun ve davalının menfaatlerinin esaslı surette haleldar olacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve katılma yoluyla davalı vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; mimari eserin ...'ye ait olduğu mahkeme kararı ve Yargıtay onamasıyla sabitken, Mahkemece tayin edilen bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan raporda bu husus tekrar ele alınarak, eserin ...'ye ait olduğuna dair net bir bilgi bulunmadığı sonucuna varıldığını, Mahkemece müvekkilinin kazanılmış hakkı ihlal edilmek suretiyle de aleyhe karar verildiğini, davalı şirketin mali ve ekonomik durumunun, eski hale getirme için elverişli olup olmadığı, maliki zor duruma sokup sokmayacağı değerlendirilmesi gerektiğini, bunun için binanın eski hale getirme maliyeti ile şirketin mali durumu karşılaştırılarak,

eski hale getirme masraflarının şirketin mahvına sebep olup olmayacağı araştırılması gerektiğini, Mahkemece finans uzmanı bilirkişi seçilmeksizin takdiri olarak bu konuda hatalı olarak karar verildiğini, eski hale iadenin malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar edeceği değerlendirilmesi yapılırken, gerekli bulunan hiçbir araştırma yapılmadığını, menfaat dengesine dikkat edilmeden ve açıklamalara yer verilmeden sonuca varıldığını,

bu kabulün fikri ve sınai hakların temelini oluşturan manevi haklar ve hak sahipliği hususunda ... sahibinin haklarının "... kirliliği ve kaynakların gereksiz tüketilmesi" gibi genel geçer bir sebeple ihlal edilmesi sonucunu doğuracağını belirterek Mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

2. Davalı vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde özetle.

Mahkemece alınan bilirkişi raporuyla binaya ilişkin mimari proje müellifinin davacı olduğu ancak bu binanın dış cephesiyle ilgili çizim ve detayların anılan mimari projede bulunmadığı ve haliyle davacının uyuşmazlığa konu dış cephe tasarım ve mimarisi üzerinde hak sahibi olmadığı tespit edildiğini, daha önce incelenmeyen ve karar gerekçesinde tartışılmayan proje muhteviyatıyla ilgili bir hususun Yargıtay tarafından onandığı ve bu hususun artık dikkate alınamayacağı iddia edilemeyeceğini,

tam tersine ... sahipliğinin tespitine ilişkin bu hususla ilgili bilirkişi tespiti yargılamanın hangi aşamasında olursa olsun re'sen dikkate alınması gerektiğini, davacının ... sahibi olduğunu ispatlayamadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek Mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, mimari projeye aykırı olarak ve izin alınmaksızın gerçekleşen esaslı değişiklikler nedeniyle mimari eserin eski hale getirilmesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 5846 sayılı Kanun'un 67 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (2) numaralı bendi.

3. Değerlendirme Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacılar vekili ve katılma yoluyla davalı vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeple; Davacılar vekili ve katılma yoluyla davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden taraflardan ayrı ayrı yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

07.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.