Fikret Yaşar Baydar ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/4698)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular, çalışılan Kurum tarafından sosyal denge

yardımının ödenmemesi ve bunun üzerine Kocaeli 1. İdare Mahkemesinde açılan

iptal ve tam yargı davalarının reddedilmesi nedeniyle hukuk devleti ve eşitlik

ilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 3/4/2014, 4/4/2014 ve 18/4/2014 tarihlerinde

Kocaeli 1. İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formları ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruların Komisyona

sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. 17/2/2015 ve 23/2/2015 tarihlerinde, başvuruların kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölümler tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4. Yapılan incelemede konularının aynı olması nedeniyle 2014/4720

ve 2014/5588 numaralı dosyaların 2014/4698 numaralı dosya ile birleştirilmesine

ve incelemenin 2014/4698 sayılı dosya üzerinde yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 15/5/2015 tarihinde, başvuruların

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararına (Adalet Mehtap Buluryer,

B. No: 2013/5447, 16/10/2014) ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen

başvurular hakkında görüş sunulmayacağını bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye) ile

Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında

1/1/2008 ile 31/12/2009 tarihleri arasında geçerli olmak üzere "Sosyal Denge Sözleşmesi"

düzenlenmiştir. Yine taraflar arasında aynı şekilde 14/4/2010 ile 14/4/2013

tarihleri arasında geçerli olmak üzere bir "Sosyal

Denge Sözleşmesi" daha düzenlenmiştir.

9. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinde memur olarak çalışan

başvuruculardan; birinci ve ikinci başvurucu 2008 yılında, üçüncü başvurucu ise

2010 yılında Belediyeye başvurarak sosyal denge yardımı adı altında diğer

çalışanlara verilen ücretin kendilerine de ödenmesini talep etmiştir.

10. Belediye, birinci ve ikinci başvurucu için 6/3/2008 tarihli

ve 1429 sayılı yazıyla, üçüncü başvurucu için ise 29/4/2010 tarihli ve 589

sayılı yazı ile başvurucuların taleplerini reddetmiştir.

11. Birinci ve ikinci başvurucunun 26/3/2008 ve 16/4/2008

tarihlerinde Belediye aleyhine Kocaeli 1. İdare Mahkemesinde açtığı davalarda

6/3/2008 tarihli ve 1429 sayılı işlemin ve dayanağı olan 11/1/2008 tarihli

Sosyal Denge Sözleşmesi'nin 14. maddesinin 3. fıkrasındaki düzenlemenin

eşitliğe aykırı olması nedeniyle iptali ve yoksun kalınan sosyal denge

yardımının ödenmesi talep edilmiştir. Üçüncü başvurucunun açtığı davada ise

-diğer başvuruculara benzer şekilde- 29/4/2010 tarihli ve 589 sayılı işlemin

iptali ve yoksun kalınan sosyal denge yardımının ödenmesi talep edilmiştir.

12. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi; birinci başvurucu için

24/12/2010 tarihli ve E.2008/727, K.2010/1336 sayılı karar ile, ikinci

başvurucu için 28/1/2011 tarihli ve E.2008/579, K.2011/80 sayılı karar ile,

üçüncü başvurucu için ise 28/1/2011 tarihli ve E.2010/649, K.2011/81 sayılı

karar ile talepleri reddetmiştir. Mahkeme, Anayasa'nın 128. maddesine göre memurların

ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atamaları, görev ve yetkileri, hak ve

yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla

düzenleneceğini vurguladıktan sonra 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet

Memurları Kanunu'nun 146. maddesi gereği memurlara kanun, tüzük ve

yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanun'la

sağlanan haklar dışında ücret ödenemeyeceğini, hiçbir yarar sağlanamayacağını,

dolayısıyla kamu görevlileri sendikalarına bu kapsamda üyeleri adına toplu

sözleşme yapma hakkı verilmediğinden yasaların memurlara tanımış olduğu haklar

dışında ne ad altında olursa olsun herhangi bir ödeme yapılması olanağı

bulunmadığından dava konusu Sözleşme'nin yok hükmünde olduğu ve davacıların

taleplerinin reddine yönelik işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı

gerekçesiyle davaların reddine karar verilmiştir.

13. Temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesi 27/9/2012 tarihli

ilamlarıyla kararın usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz

nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek mahiyette görülmediğinden temyiz

isteminin reddi ile hükmün onanmasına karar verilmiştir.

14. Karar düzeltme istemi, aynı Daire tarafından birinci

başvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/621, K.2014/344 sayılı ilamla, ikinci

başvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/99, K.2014/342 sayılı ilamla, üçüncü

başvurucu için 27/1/2014 tarihli ve E.2013/674, K.2014/343 sayılı ilamla karar

düzeltme dilekçesinde ileri sürülen hususların 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 54. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirine

uymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

15. Birinci başvurucuya 25/3/2014, ikinci başvurucuya 20/3/2014

tarihinde, üçüncü başvurucuya 2/4/2014 tarihinde ilgili ilamlar tebliğ

edilmiştir.

16. Birinci başvurucu 3/4/2013, ikinci başvurucu 4/4/2013

tarihinde, üçüncü başvurucu 18/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

17. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları

şöyledir:

"Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin

çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve

geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma,

bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.

Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.

Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,

kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile

başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla

sınırlanabilir.

...

İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu

alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine

uygun olarak kanunla düzenlenir."

18. Anayasa'nın 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Kanun ile

yapılan değişiklikten önceki mülga 53. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:

"128 inci maddenin ilk fıkrasına giren

kamu görevlilerinin kanunla kendi aralarında kurmalarına cevaz verilecek olan

ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 54 üncü

madde hükümlerine tabi olmayan sendikalar ve üst kuruluşları, üyeleri adına

yargı mercilerine başvurabilir ve İdareyle amaçları doğrultusunda toplu görüşme

yapabilirler. Toplu görüşme sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenecek mutabakat

metni taraflarca imzalanır. Bu mutabakat metni, uygun idari veya kanuni

düzenlemenin yapılabilmesi için Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur..."

19. Anayasa'nın 53. maddesinin, 5982 sayılı Kanun ile

değiştirilen üçüncü fıkrası şöyledir:

"Memurlar ve diğer kamu görevlileri,

toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 14/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

diğer başvurularla birleştirilen 2014/4698 numaralı başvuru incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

21. Başvurucular; Belediyede memur olarak görev yaptıklarını,

Belediye ile BEM-BİR-SEN arasında düzenlenen "Sosyal Denge Sözleşme"leri gereği Belediyedeki diğer kamu

görevlilerine ödeme yapıldığını fakat emekliliği hak edenlere ödeme

yapılmadığını, kendilerinin de emekliliği hak edenler grubunda olduğunu, eşitliğe

aykırı uygulamanın giderilmesi ve sosyal denge yardımından faydalandırılması

için Belediyeye yaptıkları başvuruların reddedildiğini, Kocaeli 1. İdare

Mahkemesinde açılan davaların Anayasa ve milletlerarası sözleşme hükümleri

dikkate alınmaksızın reddedildiğini, temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesince

hükümlerin onandığını, karar düzeltme istemlerinin aynı Dairece reddedildiğini,

Sözleşme'nin “Emekliliği hak etmiş memurlar”

ayrımının eşitliğe ve sosyal denge yardımının amacına aykırı olduğunu belirterek

Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde düzenlenen haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşler, tazminat talebinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

22. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi, Anayasa'nın 128. maddesine göre

kamu görevlilerinin hak ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve özlük

işlerinin kanunla düzenlenebilecek hususlar olduğunu ve 657 sayılı Kanun'un

146. maddesi gereği yasaların memurlara tanımış olduğu haklar dışında ne ad

altında olursa olsun hiçbir ödeme yapılması olanağı bulunmadığından Sendika ile

Belediye arasında yapılan Sosyal Denge Sözleşmesi'nin yok hükmünde olduğunu

vurgulayarak bu bağlamda idari işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı

gerekçesiyle davaların reddine karar vermiştir.

23. Başvuruya konu yargılamalar kapsamında Mahkemece verilen

kararların mevcut yasal mevzuata dayanılarak verildiği ve “Sosyal Denge Sözleşmesi” içeriği dikkate

alınmadan taleplerin değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Aksi kabulde ise Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi ve diğer uluslararası insan hakları andlaşmaları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin güncel

içtihatlarına göre geçerli kabul edilmesi gereken Sosyal Denge Sözleşmesi'nin

14. maddesinin 3. fıkrası gereğince düzenlenen “emekliliği

hak etmiş olmama” ölçütünün eşitlik, hak ve nesafet

kuralları kapsamında değerlendirilmesi ve buna göre bir sonuca varılması

gerekmektedir. Nitekim bu tartışmaya ikinci ve üçüncü başvurucunun açtıkları

davalarda Mahkeme kararına eklenen “karşıoy”da

yer verilmiş ancak Mahkeme heyetinin çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir.

Kanun yolu incelemesinde ise dosyadaki her iki görüş değerlendirilmek suretiyle

onama kararları verilmiştir.

24. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı

fıkrası şöyledir:

"(3) Başvuru dilekçesinde başvurucunun ve

varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmal

nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasa

hükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin

aşamaların, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarih ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir. Başvuru

dilekçesine, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem

veya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin

eklenmesi şarttır."

25. 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1)Bireysel

başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerde öngörülen şartların taşınması gerekir.

(2) Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve

yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi

açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı

başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar

verebilir."

26. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59. maddesinin ilgili bölümü

şöyledir:

"...

(2) Başvuru formunda aşağıdaki hususlar yer

alır:

...

d) Bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisinin

hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü

açıklamalar.

e) Başvurucunun güncel ve kişisel bir temel

hakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanakları.

...

h) Başvurucunun talepleri.

..."

27. Anılan hükümler uyarınca Anayasa Mahkemesine başvuru konusu

olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını ve

dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildiğine dair açıklamalarda

bulunarak iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya aittir (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §

19).

28. Başvurucunun; kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali

nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa

hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu

ileri sürülen işlem veya kararların neler olduğunu başvuru dilekçesinde

belirtmesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia

edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti

yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi

nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, § 20).

29. Yukarıda belirtilen koşullar yerine getirilmediği takdirde

Anayasa Mahkemesi başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul

edilemez bulabilir. İddiaların dayanaktan yoksun olmadığı konusunda Anayasa

Mahkemesinin ikna edilmesi, başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların

niteliğine bağlıdır. Başvurucunun başlangıçta, başvuru hakkında kabul

edilemezlik kararı verilmesini önlemek için başvuru formu ve eklerinde

iddialarını destekleyici belgeleri sunması, kamu gücünün ihlale neden olduğunu

iddia ettiği hak ve özgürlüklere ilişkin gerekli açıklamaları yapması

zorunludur (İrfan Sarı, B. No:

2014/1397, 30/6/2014, § 24).

30. Somut başvurularda başvurucular, Anayasanın 2. ve 10.

maddelerinde düzenlenen eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ve sendikal

hakların bölünmezliğinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucular,

eşitsizlik temelinde Sosyal Denge Sözleşmesi'nin sendikal haklarını nasıl

etkilediğini açıklayamamıştır. Başvurucular; talebinin reddedildiği kararda

hangi kanun hükümlerine aykırı davranıldığını, bireysel başvuru kapsamındaki

hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini, buna ilişkin

gerekçeler ile delillere ait açıklamaları başvuru dilekçelerinde göstermemiş,

gerekli açıklamaları yapmamış, soyut biçimde eşitliğe aykırı davranıldığını

vurgulamıştır.

31. Bu yöndeki ihlal iddialarının ciddiye alınabilmesi için

başvurucuların, kendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ile

kendilerine yapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ifade etmesi

yeterli olmayıp ayrıca bu farklılığın meşru bir temeli olmaksızın ırk, renk,

cinsiyet, din, dil vb. bir ayrımcılık temeline dayandığını makul delillerle

ortaya koyması gerekir (Şahin Karaman,

B. No: 2012/1205, 8/5/2014, § 41).

32. Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda

başvurucuların başvurularını titizlikle hazırlama ve takip etme yükümlülükleri

vardır. Bu yükümlülüğün bir gereği olarak başvurucu, Anayasa hükmünün ihlal

edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunmak suretiyle iddialarını kanıtlamak

zorundadır. Başvurucu tarafından soyut şekilde anayasal haklarının ihlal

edildiğinin ileri sürülmesi iddiaların ispatlandığı anlamına gelmez. Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru yolu, Anayasa'ya aykırılığının soyut biçimde ileri

sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir (İrfan Sarı, § 27).

33. Başvurucular, yukarıda sayılan koşulları yerine getirmeyerek

ihlale ilişkin iddialarını temellendirmediğinden başvurunun esasının

incelenmesi imkânı bulunmamaktadır.

34. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından ileri sürülen

ihlal iddialarının kanıtlanamamış olması nedeniyle başvurunun, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

14/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Alparslan

ALTAN

Celal Mümtaz

AKINCI

Raportör Yrd.

:

Hikmet Murat

AKKAYA

Başvurucular

:

1. Fikret

Yaşar BAYDAR

2. Duran

SIRDAŞ

3. Nurdan

KÜLCÜ