K.m. ve M.m. Başvurusu (B. No: 2013/8183)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; hukuka aykırı biçimde üst ve çanta aranması ve elde

edilen delillerin yargılamada kullanılması, yargılama süresince tercüman

atanmaması, savunma hazırlanmasına izin verilmeksizin ilk duruşmada hüküm

kurulması, bazı müştekilerin Mahkeme huzurunda dinlenilmemesi ve cezanın belirlenmesinde

hata yapılması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 4/11/2013 tarihinde İzmir 10. Asliye Ceza Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır.Başvuru

formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun

Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/3/2014 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 5/9/2014 tarihinde, başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 30/9/2014 tarihinde Anayasa

Mahkemesine sunmuştur.

6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş

10/10/2014 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular, Bakanlığın

görüşüne karşı beyanlarını 27/10/2015 tarihinde ibraz etmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Projesi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular, öğrenim amacıyla Türkiye'de bulunmaktadırlar.

9. Başvurucular 11/11/2012 tarihinde İzmir’deki bir alışveriş

merkezinde bulunan mağazadan ellerindeki poşetlere koydukları eşyaların

ücretini ödemeksizin çıkış yapmaları üzerine polis tarafından saat 22:30'ta

durdurulmuşlar ve ellerindeki çantanın içindekiler göstermeleri başvuruculardan

istenmiştir. Çanta içinde bir mağazadan alınan eşyaların görülmesi üzerine

çanta kontrol edilmiş ve dört farklı mağazadan daha alındığı anlaşılan ve

faturası olmayan eşyalar bulunmuştur.

10. Başvurucu K.M. müdafii huzurunda

12/11/2012 tarihinde polise verdiği ifadesinde, beş yıldır Türkiye’de

yaşadığını ve yüksek lisans yapmakta olduğunu, Türkçeyi konuşup

anlayabildiğinden tercüman istemediğini söylemiştir. Başvurucu M.M. ise

Türkiye’ye yeni geldiğini ve Türkçeyi tam olarak anlayamadığını belirtmiş,

talebi üzerine başvurucu K.M.nin yardımıyla ifade

vermiştir. Her iki başvurucu da kullanmış oldukları bir ilacın etkisiyle ne

yapmış olduklarını hatırlamadıklarını ileri sürmüştür. Başvurucu M.M.nin ifade tutanağını, tercüme eden olarak diğer

başvurucu da imzalamıştır.

11. İzmir 11. Sulh Ceza Mahkemesinin 12/11/2012 tarihli sorgu

tutanağına göre susma, delillerin toplanmasını isteme ve müdafi yardımından

faydalanma hakları başvuruculara hatırlatılmış; başvurucular, haklarını

anladıklarını belirtmeleri üzerine baro tarafından görevlendirilen müdafi

huzurunda savunmalarını vermişlerdir. Başvurucu K.M. dizlerinin ağrıması,

başvurucu M.M. ise epilepsi hastası olması nedeniyle olay günü ağrı kesici

ilaçtan dört tane aldıklarını, ilacın etkisiyle üzerlerine atılı eylemi yapmış

olabileceklerini, hangi mağazalara girdiklerini hatırlamadıklarını

söylemişlerdir. Mahkeme aynı gün, başvurucuların tutuklanmasına karar

vermiştir.

12. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı 14/11/2012 tarihinde

başvurucuların beş ayrı hırsızlık eyleminden cezalandırılmaları talebiyle

iddianame düzenlemiştir. İddianamede, başvurucuların gece vakti dört mağazada

hırsızlık yaptıktan sonra diğer bir mağazaya girdikleri ve buradan çıkarken

yakalandıkları belirtilmiştir.

13. İzmir 10. Asliye Ceza Mahkemesi 23/11/2012 tarihli tensip

tutanağında, başvurucuların tutuklu olmaları nedeniyle müştekilerin zorla

getirilmelerine karar vermiştir.

14. Mahkeme 20/12/2012 tarihli duruşmada iddianame ve eklerini

başvuruculara okumuş, çıkarken yakalandıkları mağazadan sorumlu Müdür E.E.yi ve diğer iki mağdur Ö.Ö. ve

S.A.yı dinlemiştir. Mağdur E.E., başvuruculardan

şikâyetçi olmuş; diğer iki mağdur ise şikâyetçi olmamıştır. Mağdur Ö.Ö., hırsızlığın

gece olduğunu fakat kendilerinin bunu sabahleyin fark ettiklerini; mağdur S.A.

ise sabahleyin hırsızlık olayından haberdar edildiklerini söylemiştir. Mahkeme,

toplanan delillerle olayın yeterince açıklığa kavuştuğunu belirterek duruşmada

hazır edilemeyen diğer iki mağdurun dinlenmesinden vazgeçmiştir. Esasa ilişkin

savunmaları sorulan başvurucu vekilleri; başvurucuların suç işleme kastının

olmadığını, kullandıkları ilacın etkisiyle bu olayı gerçekleştirdiklerini,

çalınan eşyaların iade edildiğini, başka zarar varsa onu da gidereceklerini

ileri sürerek başvurucuların beraatına hükmedilmesini ya da lehe hükümlerin

uygulanmasını talep etmiştir. Başvurucular, önceki savunmalarını tekrar etmiş

ve pişman olduklarını söylemişlerdir.

15. İzmir 10. Asliye Ceza Mahkemesinin 20/12/2012 tarihli ve

E.2012/1366, K.2012/1398 sayılı kararıyla gece vakti kilitli bir bina içinde

hırsızlık veya hırsızlığa teşebbüs suçundan her iki başvurucunun beş kez

mahkûmiyetine ve toplamda 9 yıl 7 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına

hükmetmiştir. Mahkeme, ceza miktarını dikkate alarak başvurucuların tutukluluk

hâllerinin devamına karar vermiştir.

16. Başvurucular; aramanın hukuka aykırı yapıldığı, tercüman

hakkından faydalandırılmadıkları, hastalıklarından kaynaklı bilinç kaybına

ilişkin hususun dikkate alınmadığı, hırsızlığın gece vakti gerçekleşip

gerçekleşmediğine dair yeterli araştırma yapılmadığı, cezanın belirlenmesinde

hataya düşüldüğü, tutukluluğun devamına karar verilmesinin hatalı olduğu

gerekçeleriyle bu kararıtemyiz etmiştir.

17. Yargıtay 13. Ceza Dairesi 28/5/2013 tarihli ve E.2013/9911,

K.2013/16003 sayılı ilamı ile İlk Derece Mahkemesinin kararını onamıştır.

18. Dosyanın en geç 9/7/2013 tarihinde Mahkeme kalemine döndüğü

anlaşılmaktadır.

19. Hazırlanan müddetnameler 2/8/2013

tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir.

20. Başvurucu vekiline onama kararı 8/10/2013 tarihinde Mahkeme

kaleminde elden tebliğ edilmiştir.

21. Başvurucular 4/11/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

22. Başvurucuların mahkûmiyetine hükmedilen hırsızlık suçu

26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanun'un 142. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (b) bendinde ve 143. maddesinin (1) numaralı fıkrasında

düzenlenmiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 18/2/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucular; muhakemenin tüm aşamalarında tercüman

yardımından yararlandırılmadıklarını, Türk vatandaşlarının yararlandırıldığı

cezai indirimlerden yararlandırılmayarak ayrımcılığa maruz kaldıklarını, ilk

duruşmada hüküm verilerek savunmalarını hazırlamaları için gereken imkân ve

kolaylıklardan mahrum bırakıldıklarını, süre taleplerinin reddedildiğini, arama

işleminin kanuna aykırı olarak karar veya emir alınmaksızın yapıldığını, hukuka

aykırı delillere dayanılarak mahkûm edildiklerini, bazı şikâyetçilerin

dinlenmediğini, olay yerinde keşif yapılmadığını, epilepsi hastası olmalarına

rağmen buna ilişkin hastane kayıtlarının dikkate alınmadığını, dört eylemin

gece vakti işlendiği sonucuna varılırken gerekli araştırmanın yapılmadığını,

suça konu eşyanın değer azlığı ve etkin pişmanlık olgularının dikkate

alınmadığını belirterek adil yargılanma haklarının ve ayrımcılık yasağının

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir. Başvurucular, iddialarını Anayasa'nın 19.

ve 36. maddelerine dayandırmışlar; yeniden yargılanma talebinde bulunmuşlar ve

tazminat taleplerini saklı tutmuşlardır.

B. Değerlendirme

25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların iddialarının adil yargılanma

hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

26. Başvurucular, adil yargılanma haklarının çeşitli yönlerden

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

27. Bakanlık görüş yazısında, başvurucuların tercüman

yardımından faydalandırılmadıkları haricindeki iddialarının kanun yolu şikâyeti

niteliğinde olduğu ve Lokman Sapan

(B. No: 2013/723, 21/11/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alındığında

ayrı bir görüş sunulmasına gerek görülmediği belirtilmiştir. Tercüman hakkı

bakımından ise duruşma tutanaklarında başvurucuların Türkçe bilmediklerine dair

bir beyanlarının bulunmadığı, haklarını anladıklarını ve savunma yapmak

istediklerini söyledikleri, vekillerinin de duruşmada hazır olduğu ifade

edilmiştir.

28. Başvurucular, Bakanlık görüşüne katılmadıklarını beyan

etmişlerdir.

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin (5)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvurunun, başvuru yollarının

tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten

itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi

içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle

birlikte başvurabilirler…"

30. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün

(İçtüzük) "Başvuru süresi ve mazeret"

kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvurunun,

başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir."

31. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuz günlük süre

kuralıdır. Süre, başvurunun her aşamasında dikkate alınması gereken bir usul

hükmüdür (Deniz Baykal, B. No:

2013/7521, 4/12/2013, § 32).

32. 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin beşinci fıkrasında

bireysel başvurunun, başvuru yolları açık olan kararlar için bu yolların

tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerektiği

düzenlenmiştir.

33. Her ne kadar İçtüzük'ün 64.

maddesinin birinci fıkrasında bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin

olarak “başvuru yollarının tüketildiği” tarihten söz edilmekte ise de bu

ibarenin nihai kararın başvurucuya tebliğ edildiği ya da tebliğ zorunluluğu

bulunmayan yargılamalar bakımından kararın başvurucunun erişimine açıldığı ve

kararın içeriğini kesin olarak öğrenebildiği tarih olarak anlaşılmalıdır (Mehmet Mercan, B. No: 2013/2001,

16/5/2013, § 16; Taner Kurban, B.

No: 2013/1582, 7/11/2013, § 21).

34. Başvurucu ve/veya vekilinin tebligat yoluyla, Yargıtayda duruşma yapılmış ise tefhimle, hakkındaki

cezanın infazı için başvurucunun yakalanmasıyla, müddetnamenin/çağrı

kâğıdının/ödeme emrinin tebliği suretiyle, dosyadan fotokopi alınmasıyla veya

başka bir yargılama vesilesiyle, nihai karardan belirli bir tarihte haberdar

olduğunun kesin olarak tespit edilmesi hâlinde ise bireysel başvuru süresi en

geç bu tarihten başlayarak işler (Aydın

Selçuk, B. No: 2014/3194, 20/11/2014, § 24; Özgür Çapkın, B. No: 2014/2546,

30/12/2014, § 24; Halil Aslan, B.

No: 2014/3038, 10/12/2014, § 38).

35. Mevcut başvuruya konu olayda, Yargıtay 13. Ceza Dairesinin

nihai kararı en geç 9/7/2013 tarihinde Mahkeme Kalemine dönmüş ve hazırlanan müddetnameler 2/8/2013 tarihinde başvuruculara tebliğ

edilmiştir. Başvurucular vekili, Yargıtay kararını 8/10/2013 tarihinde Kalemden

aldığını, bu tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel başvuruda bulunduğunu

belirtmektedir.

36. Mevzuatta, Yargıtayın ceza

davalarında verdiği onama kararlarının taraflara tebliğ edilmesine dair bir

hüküm bulunmadığı dikkate alındığında başvurucuların en geç müddetnamenin

tebliğ edildiği 2/8/2013 tarihinde nihai karardan haberdar oldukları kabul

edilmelidir. Bununla birlikte bu tarihten itibaren işleyen otuz günlük başvuru

süresi geçtikten sonra 4/11/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunulduğu

anlaşılmıştır.

37. Başvurucular vekiline daha sonraki bir tarihte Yargıtay

kararının kalemde elden tebliğ edilmesi başvurucular açısından sona ermiş olan

bireysel başvuru süresinin tekrar başlaması sonucunu doğurmaz.

38. Açıklanan nedenlerle otuz gün içinde yapılmayan bireysel

başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Kamuya açık belgelerde başvurucuların kimliklerinin gizli

tutulması talebinin KABULÜNE,

B. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

18/2/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Okan

TAŞDELEN

Başvurucular

:

1. K.M.

2. M.M.

Vekili

:

Av. Vahap

VELİMEHMETOĞLU