Kemal Vural Başvurusu (B. No: 2014/1512)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, 4/10/2010 tarihinde Bolu İş Mahkemesinde

açtığı alacak ve tazminat davasının kısmen reddedildiğini ve makul sürede

yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 5/2/2014 tarihinde Bolu 2. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 15/4/2014 tarihinde

kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 4/10/2010

tarihinde Yıldırım Sitesi Yöneticiliği aleyhine Bolu İş Mahkemesinde açtığı

davada, Şubat 2002 ilâ 9/7/2010 tarihleri arasında davalı sitede apartman

görevlisi olarak çalıştığını, iş akdinin davalı tarafından feshedildiğini,

ancak ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücretlerinin ödenmediğini ileri

sürerek, ihbar tazminatı ve işçilik alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

6. Mahkemece, 24/5/2012 tarih

ve E.2010/585, K.2012/169 sayılı kararla; davanın kısmen kabulüne, ihbar

tazminatı ve fazla çalışma ücreti alacaklarının tahsiline, hayatın olağan akışı

ve yaşam gereği bir işçinin hastalık, mazeret izni ve benzeri nedenlerle

çalışma yapmadığı günler için fazla çalışma ücreti alacaklarından %30 oranında

indirim yapılmasına, davalının zamanaşımı savunması dikkate alınarak, 4/10/2005

tarihinden önceki süreler için fazla çalışma ücreti alacaklarının zamanaşımı

nedeniyle reddine karar verilmiştir.

7. Temyiz üzerine, Yargıtay 22.

Hukuk Dairesinin 13/5/2013 tarih ve E.2012/22927, K.2013/10580 sayılı ilamıyla;

davalı yönetim kurulu karar defterinin 30/6/2008 tarihli kararında,

başvurucunun geçmiş yıllık izinleri kullandığına dair imzalı beyanının

bulunduğu dikkate alınarak yıllık izin alacağının hesaplanması gerektiği

belirtilerek hüküm bozulmuştur.

8. Mahkemece bozma kararına

uyularak, 22/8/2013 tarih ve E.2013/313, K.2013/281 sayılı kararla; ilk kararda

belirtilen gerekçelerle ve yeniden hesaplama yapılarak davanın kısmen kabulüne

karar verilmiştir.

9. Temyiz üzerine, Yargıtay 7.

Hukuk Dairesinin 3/12/2013 tarih ve E.2013/24707, K.2013/20866 sayılı ilamıyla

hüküm onanmıştır.

10. Karar düzeltme yolu kapalı

olan hüküm 3/12/2013 tarihinde kesinleşmiştir.

11. Karar, 7/1/2014 tarihinde

başvurucuya tebliğ edilmiştir

12. Başvurucu, 5/2/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

13. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Usul

ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı 30. maddesi şöyledir:

“Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir

biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.”

14. 6100 sayılı Kanun’un “Diğer kanunlardaki yargılama usulü ile ilgili

hükümler” kenar başlıklı 447. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Diğer kanunların sözlü yahut seri yargılama usulüne atıf

yaptığı hâllerde, bu Kanunun basit yargılama usulü ile ilgili hükümleri

uygulanır.”

15. 30/1/1950 tarih ve 5521

sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle (o kanunun

değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında istisna edilen işlerde

çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş

Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının

çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen yerlerde iş mahkemeleri kurulur.”

16. 5521 sayılı Kanun’un 7.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“İş mahkemelerinde şifahi yargılama usulü uygulanır. İlk

oturumda mahkeme tarafları sulha teşvik eder. Uzlaşamadıkları ve taraflar veya

vekillerinden birisi gelmediği takdirde yargılamaya devam olunarak esas

hakkında hüküm verilir.”

17. 5521 sayılı Kanun’un 15.

maddesi şöyledir:

I. “Bu Kanunda sarahat bulunmayan hallerde Hukuk

Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümleri uygulanır.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 30/6/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 5/2/2014 tarih ve 2014/1512 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, 4/10/2010 tarihinde Bolu İş Mahkemesinde

açtığı tazminat ve alacak davası sonunda fazla çalışma alacaklarından %30

oranında indirim yapılarak davanın kısmen kabulüne karar verildiğini, ayrıca

dava tarihinden itibaren 5 yıl önceki alacaklarının zamanaşımının geçtiği

gerekçesiyle reddedildiğini, çalıştığı süre boyunca işten çıkarılma korkusu

nedeniyle alacaklarını talep edemeyeceğini, bu nedenle zamanaşımının da

işlemeyeceğini, izinlerini kullandığına dair ibranamenin geçerli olmadığını,

işçi lehine yorum ilkesinin uygulanmadığını, makul sürede yargılama

yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Başvuru dilekçesi ve ekleri incelendiğinde, başvurucunun,

Bolu İş Mahkemesinde açtığı alacak ve tazminat davasının reddedilmesinin ve

yargılamanın makul sürede sonuçlanmamasının adil yargılanma hakkını ihlal

ettiğini ileri sürdüğü anlaşılmış olup, anılan ihlal iddiaları ayrı ayrı

değerlendirilmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

a. Yargılamanın Sonucunun Adil Olmadığı İddiası

21. Anayasa’nın 148. maddesinin

dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlarda inceleme yapılamaz.”

22. 30/3/2011 tarih ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un

48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, …açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemezliğine karar verebilir.”

23. 6216 sayılı Kanun’un 48.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların

Mahkemece kabul edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın

148. maddesinin dördüncü fıkrasında ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular

kapsamında değerlendirilen kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin

şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

24. Anılan kurallar uyarınca,

ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve

olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının

yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili

varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine

konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının

adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfilik

içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve

özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyeti niteliğindeki

başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfilik bulunmadıkça Anayasa

Mahkemesince incelenemez (B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).

25. Somut olayda başvurucu, Bolu

İş Mahkemesinde açtığı tazminat ve alacak davası sonunda fazla çalışma

alacaklarından %30 oranında indirim yapılarak davanın kısmen kabulüne karar

verildiğini, ayrıca dava tarihinden itibaren 5 yıl önceki alacaklarının

zamanaşımının geçtiği gerekçesiyle reddedildiğini, çalıştığı süre boyunca işten

çıkarılma korkusu nedeniyle alacaklarını talep edemeyeceğini, bu nedenle

zamanaşımının da işlemeyeceğini, izinlerini kullandığına dair ibranamenin

geçerli olmadığını, işçi lehine yorum ilkesinin uygulanmadığını belirterek,

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Başvurucu tarafından açılan

davada, davalı, süresi içinde zamanaşımı definde bulunmuştur. Mahkemece

tarafların delilleri toplanmış, davalıya ait karar defterleri incelenmiş, SGK

kayıtları getirtilmiş ve dava tarihinden itibaren 5 yıl öncesine ait fazla çalışma

alacaklarının zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle bu yöndeki talebin reddine

karar verilmiştir. Yine, Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 13/5/2013 tarihli bozma

ilamı doğrultusunda, davalı yönetim kurulu karar defterinin 30/6/2008 tarihli

kararında, başvurucunun geçmiş yıllık izinlerini kullandığına dair yazılı

beyanı dikkate alınarak, bu tarihten önceki alacakların reddine karar

verilmiştir. Ayrıca, hayatın olağan akışı ve yaşam gereği bir işçinin hastalık,

mazeret izni ve benzeri nedenlerle çalışma yapmadığı günler için fazla çalışma

ücreti alacaklarından takdiren %30 oranında indirim

yapılmasına karar verilmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesince bu gerekçeler kabul

edilerek hüküm onanmıştır.

27. Mahkemenin gerekçesi ve

başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün Derece Mahkemesi

tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının

yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna

ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

28. Başvurucu, yargılama

sürecinde karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşlerden bilgi sahibi

olamadığına, kendi delillerini ve iddialarını sunma olanağı bulamadığına, karşı

tarafça sunulan delillere ve iddialara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı

bulamadığına ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının

Derece Mahkemesi tarafından dinlenmediğine ilişkin bir bilgi ya da kanıt

sunmadığı gibi Mahkemenin kararında bariz takdir hatası veya açık keyfilik

oluşturan herhangi bir durum da tespit edilememiştir.

29. Açıklanan nedenlerle,

başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde

olduğu, Derece Mahkemesi kararının bariz takdir hatası veya açık keyfilik de

içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin “açıkça dayanaktan

yoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

b. Yargılamanın Makul Sürede Tamamlanmadığı İddiası

30. Başvurucu, 4/10/2010 tarihinde Bolu İş Mahkemesinde

açtığı alacak ve tazminat davasının makul sürede tamamlanmadığını belirterek,

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

31. Anayasa’nın “Hak arama

hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahiptir.”

32. Anayasa’nın “Duruşmaların

açık ve kararların gerekçeli olması” kenar başlıklı 141. maddesinin

dördüncü fıkrası şöyledir:

“Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle

sonuçlandırılması, yargının görevidir.”

33. Sözleşme’nin “Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili

uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda

karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini isteme hakkına sahiptir.”

34. Somut başvurunun dayanaklarından birini oluşturan makul

sürede yargılanma hakkı, adil yargılanma hakkının kapsamına dâhildir.

Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesi de, makul sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde

bulundurulması gerekir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 39).

35. Makul sürede yargılanma hakkının amacı, tarafların uzun

süren yargılama faaliyeti nedeniyle maruz kalacakları maddi ve manevi baskı ile

sıkıntılardan korunması ile adaletin gerektiği şekilde temini ve hukuka olan

inancın muhafazası olup, hukuki uyuşmazlığın çözümünde gerekli özenin

gösterilmesi gereği de yargılama faaliyetinde göz ardı edilemeyeceğinden,

yargılama süresinin makul olup olmadığının her bir başvuru açısından münferiden

değerlendirilmesi gerekir (B. No:2012/13, 2/7/2013, § 40).

36. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

37. Ancak, belirtilen kriterlerden hiçbiri makul süre

değerlendirmesinde tek başına belirleyici değildir. Yargılama sürecindeki tüm

gecikmelerin ayrı ayrı tespiti ile bu kriterlerin toplam etkisi

değerlendirilmek suretiyle, hangi unsurun yargılamanın gecikmesi açısından daha

etkili olduğu saptanmalıdır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 46).

38. Yargılama faaliyetinin makul sürede gerçekleşip

gerçekleşmediğinin saptanması için, öncelikle uyuşmazlığın türüne göre

değişebilen, başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirlenmesi gereklidir.

39. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülükler ile cezai alanda yöneltilen suçlamalara

ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru

konusu olayda, işçi alacaklarının ve tazminatlarının ödenmesi amacıyla açılan

dava bulunmakta olup, bu sorunun çözümüne yönelik olarak 5521 ve 6100 sayılı

Kanunlarda yer verilen usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama

faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda

kuşku bulunmamaktadır.

40. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

4/10/2010 tarihidir.

41. Davanın ikame edildiği tarih ile Anayasa Mahkemesinin

bireysel başvuruların incelenmesi hususundaki zaman bakımından yetkisinin

başladığı tarihin farklı olması halinde, dikkate alınacak süre, 23/9/2012

tarihinden sonra geçen süre değil, uyuşmazlığın başlangıç tarihinden itibaren

geçen süredir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 51).

42. Sürenin bitiş tarihi ise, yargılamanın sona erme

tarihidir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

43. İş mahkemelerinin görevi 5521 sayılı Kanun’un 1.

maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddede, işçiyle işveren veya işveren vekili

arasında iş akdinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hak iddialarından

doğan hukuk uyuşmazlıklarının iş mahkemelerinde çözümleneceği hüküm altına

alınmıştır.

44. Bu şekilde kanun koyucu, iş hukukunun çalışanı koruyucu

niteliğini ve iş davalarının özelliklerini dikkate alarak genel mahkemelerin

dışında özel bir iş yargılaması sistemi oluşturmuş ve iş davalarının, konunun

uzmanı mahkemelerce mümkün olduğunca hızlı, basit ve ucuz bir biçimde

sonuçlandırılmasını amaçlamıştır (B. No: 2013/4701, 23/1/2013, § 47).

45. Adil yargılanma hakkı Devlete, uyuşmazlıkların makul süre

içinde nihai olarak sonuçlandırılmasını garanti edecek bir yargı sistemi kurma

ödevi yükler. İş akdine dayalı olarak açılan alacak ve tazminat davasında

derhal bir yargı kararı verilmesinde, çalışanın önemli bir kişisel yararı

bulunmaktadır. Bu nedenle iş uyuşmazlıklarının ivedilikle çözülmesi hususunda

yargı organlarının özel bir itina göstermesi gerekir.

46. 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinde uyuşmazlıkların makul

sürede çözümlenmesi gerektiği belirtilmiş, bu amaçla 6100 sayılı Kanun’un 447.

maddesiyle 5521 sayılı Kanun’un 7. maddesinde olduğu gibi daha önce yürürlüğe

girmiş olan kanunlarda yer alan sözlü ve seri yargılama usulleri kaldırılmış ve

iş hukuku uyuşmazlıklarına da uygulanmak üzere basit yargılama usulü

getirilmiştir. Dolayısıyla işçi alacaklarının ve tazminatlarının ödenmesi

amacıyla açılan davalarda takip edilmesi gereken yargılama usulü, 6100 sayılı

Kanun’un yürürlüğe girdiği 1/10/2011 tarihinden itibaren basit yargılama usulü

olmuştur.

47. Basit yargılama usulü, 6100 sayılı Kanun’un 316.

maddesinde yer alan davalar ile kanunlarda açıkça belirtilen bazı davalarda

uygulanan ve yazılı yargılama usulünden daha basit ve çabuk işleyen, daha kısa

bir incelemeye ihtiyaç duyan ve daha kolay bir inceleme ile

sonuçlandırılabilecek dava ve işler için kabul edilmiş bir yargılama usulüdür

(B. No: 2013/772, 7/11/2013, § 65).

48. Anayasa Mahkemesinin, derece mahkemelerinin yargılama

sürelerine riayetlerine ilişkin yerel mevzuatı nasıl yorumladıklarını ve

uyguladıklarını denetleme görevi bulunmamakta olup Mahkeme, davaların “makul süre” içerisinde tamamlanıp

tamamlanmadığını tespit etmek amacıyla yargılama süresinin bütününü ele alarak,

bu sürenin Anayasa’nın 36. maddesine uygun olup olmadığıyla sınırlı bir

inceleme yapmaktadır.

49. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucunun 4/10/2010 tarihinde Bolu İş Mahkemesinde açtığı dava sonunda

Mahkemece verilen 24/5/2012 tarihli karar, Yargıtay 22. Hukuk Dairesince

13/5/2013 tarihinde bozulmuştur. İlk karar tarihine kadar toplam dokuz

duruşmanın yapıldığı, bu sürede tarafların delillerinin toplandığı, tanıkların

dinlendiği ve bilirkişi raporu alındığı anlaşılmıştır. Mahkemece bozma kararına

uyularak, ilk duruşma tarihi olan 22/8/2013 tarihinde yeniden karar verilmiş ve

temyiz üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesince 3/12/2013 tarihinde hüküm onanarak

aynı tarihte kesinleşmiştir. Bu durumda iki dereceli yargılama sisteminde

davanın 3 yıl 1 ay 29 gün sürdüğü anlaşılmaktadır.

50. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Mahkeme, …açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemezliğine karar verebilir.”

51. Somut olayda, başvuruya konu

işçi alacaklarının ve tazminatlarının ödenmesi amacıyla açılan davada

yargılama, temyiz safhasıyla birlikte toplam 3 yıl 1 ay 29 gün sürmüştür.

Yargılama süresinin bütünü dikkate alındığında ilk derece ve Yargıtay’daki

yargılama sürecinde başvurucunun haklarını ihlal edecek şekilde gecikme

olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

52. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun makul süreyi aştığını

ileri sürdüğü yargılamasının uzunluğu konusunda açık ve görünür bir ihlal

saptanmadığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden

incelenmeksizin “açıkça dayanaktan yoksun

olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

KALELİ

Üyeler : Zehra Ayla PERKTAŞ Burhan ÜSTÜN Erdal TERCAN Zühtü ARSLAN Raportör : Murat AZAKLI Başvurucu : Kemal VURAL Vekili : Av. Mehmet Faruk YAZGAN