Lezgin Yavuzosmanoğlu Başvurusu (B. No: 2014/16579)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; haksız tutulma sebebiyle Hazine aleyhine açılan

tazminat davasının, mevzuatın hatalı yorumlanması sonucu süre aşımı

gerekçesiyle reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 10/10/2014 tarihinde Hakkari Asliye Hukuk Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 16/10/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, Sıkıyönetim Komutanlığı Diyarbakır Askerî

Savcılığının E.1981/203 sayılı dosyası kapsamında devletin hâkimiyeti altındaki

topraklardan bir kısmını devlet idaresinden özel vasıtalarla ayırmaya yönelik

gizli cemiyet oluşturmak suçundan 10/9/1980 tarihinde gözaltına alınmış ve

16/9/1980 tarihinde tahliye edilmiştir.

6. Yapılan soruşturma sonucunda Diyarbakır Sıkıyönetim

Komutanlığı Askerî Savcılığının 24/3/1981 tarihli ve E.1981/203, K.1981/162

sayılı kararı ile başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar

verilmiştir.

7. Başvurucu, haksız olarak gözaltında kaldığı sürede uğradığı

maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemiyle Hakkari Ağır Ceza

Mahkemesinde (Mahkeme) 14/11/2012 tarihinde tazminat davası açmıştır.

8. Mahkeme 27/2/2013 tarihli ve E.2012/490, K.2013/164 sayılı kararı

ilesüresinden sonra açıldığı gerekçesiyle davanın

reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

“Yapılan ayrıntılı açıklamalar sonunda;

davacının Diyarbakır Sıkı Yönetim Komutanlığı Askeri Savcılığının yargılamasına

konu haksız gözaltı ve tutuklama işlemine karşı açmış olduğu tazminat davasında

Diyarbakır Sıkı Yönetim Komutanlığı Askeri Savcılığının 1981/203 Esas 1981/162

Karar sayılı Kovuşturmaya Yer Olmadığına dair Kararının itiraza uğramıyarak maddi anlamda 1981 yılı içerisinde

kesinleştiğinin kabulü gerekeceği böylelikle 10 yıllık zamanaşımı süresinin

dolduğu, Yargıtay içtihatları doğrultusunda 10 Yıllık süreden sonra beraat

kararının kesinleştiğinin öğrenilmesinin hayatın olağan akışına uymayacağı

böylelikle bu tazminat davasının süresinde açılmadığı ve bu nedenle (Mülga) 466

sayılı kanunun 2. Maddesi ile (Mülga) Borçlar Kanununun 60. Maddesi uyarınca

süre yönünden reddinin gerekeceği, ... kanaatine ulaşıl[mıştır]”

9. Başvurucunun temyizi üzerine anılan karar, Yargıtay 12. Ceza

Dairesinin 21/5/2014 tarihli ve E.2014/1206, K.2014/12288 sayılı ilamı ile

onanmıştır. Onama ilamının ilgili kısmı şöyledir:

“Dava 466 sayılı Kanun hükümlerine dayalı

tazminat istemine ilişkin olup, Ceza Genel Kurulunun 23/03/2010 tarih ve

2009/256 esas-2010/57 sayılı kararında 466 sayılı Kanunun 2. maddesindeki üç

aylık sürenin başlangıcı için 21/04/1975 tarih ve 3-5 sayılı Yargıtay İçtihadı

Birleştirme Kararına atıf yapılarak kesinleşen beraat kararından davacının

haberdar olmasının arandığı, adı geçen kararda tazminat davasının ne zamana

kadar açılması gerektiğine dair bir açıklama bulunmamakla birlikte, hiçbir

hakkın sonsuza dek dava konusu yapılamayacağı, özel hukuk kapsamında

değerlendirilmesi gereken bu talebin de makul bir süre içinde dava konusu

edilmesi gerektiği, dava süresi bakımından en lehe kabul ile Borçlar Kanununun

60. maddesindeki sürenin kabulü gerektiği ve her koşulda davanın 10 yıllık süre

içinde açılması gerektiği kabul edilmekle, tazminat talebinin dayanağı olan

ceza dava dosyasında 24.03.1981 tarihinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair

karar ile tazminat davasının açılmış olduğu 14.11.2012 tarihine kadar 31 yıldan

fazla süre geçtiği ve davacının bu uzun süre içerisinde hakkındaki kovuşturmaya

yer olmadığına dair karardan haberdar olmadığından söz etmenin yaşamın olağan

akışına uymayacağı ve davanın süre yönünden reddine karar verilmesinde bir

isabetsizlik bulunmadığından,

Yapılan incelemeye, toplanıp karar yerinde

gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan

kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, davacı vekilinin davanın

süresinde açılmış olduğuna ilişkin temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün istem

gibi ONANMASINA ... karar verildi.”

10. Yargıtay ilamı, başvurucuya 22/9/2014 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

11. Başvurucu 10/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

12. 7/5/1964 tarihli ve 466 sayılı mülga Kanun Dışı Yakalanan

veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun’un 1. maddesi ile

2. maddesinin birinci fıkrası, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 6. maddesi, 22/4/1926

tarihli ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 60. maddesinin birinci fıkrası,

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 6/5/2014 tarihli ve E.2014/12-141, K.2014/229

sayılı kararı (Abdulkadir Akan,

B. No: 2014/2326, 18/5/2016, §§ 13-17).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 26/10/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

.

A. Başvurucunun İddiaları

14. Başvurucu; Sıkıyönetim Komutanlığı Diyarbakır Askerî

Savcılığının E.1981/203 sayılı dosyası kapsamında haksız yere gözaltında

kaldığını, yapılan soruşturma sonucunda hakkında kovuşturmaya yer olmadığı

kararı verilmesine rağmen kesinleşmiş kararın kendisine tebliğ edilmediğini,

haksız olarak tutuklu kaldığı sürede uğradığı maddi ve manevi zararlarının

giderilmesi istemiyle Hazine aleyhine açtığı tazminat davasının Mahkemece

mevzuatın hatalı yorumlanması sonucu süre aşımı gerekçesiyle reddedildiğini,

haksız şekilde özgürlüğünün kısıtlanmasıyla uğradığı zararın karşılanmamış

olduğunu, 466 sayılı Kanun’a göre kesinleşmiş beraat veya kovuşturmaya yer

olmadığı kararları tebliğ edilmeden bu tür davalarda dava açma süresinin

başlamayacağını belirterek Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti

ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde

bulunmuştur.

B. Değerlendirme

15. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyeti, haksız olarak tutuklu

kaldığı sürede uğradığı maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemiyle

açtığı tazminat davasının süre aşımından reddedilmesi nedeniyle uyuşmazlığın

esasının bir mahkeme tarafından incelenememesine ilişkindir. Bu nedenle

başvurucunun iddiasının adil yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan

mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

16. Haksız tutulma sebebiyle 466 sayılı Kanun’a dayalı olarak

açılan tazminat davaları için, anılan Kanun’da azami dava açma süresi

öngörülmediği hâlde yargı mercilerinin içtihat yoluyla bu tür davaların on

yıllık dava açma süresine tabi olduğunu benimseyerek soruşturma ya da

yargılamanın sonunda verilen kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl geçtikten

sonra açılan tazminat davalarını süre aşımından reddetmeleri nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddialar, daha önce bireysel

başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesince, bu konuda derece

mahkemelerinin hukuki belirlilik ve hukuk güvenliği ilkelerine uygun olarak

yaptıkları değerlendirme ve ulaştıkları sonucun dava açmayı imkânsız kılacak

nitelikte aşırı şekilci bir yaklaşımdan kaynaklanmadığı, ilgili kanun

hükümlerine önceden öngörülmeyecek şekilde olağanın dışında bir anlam verilmek

suretiyle sonuca ulaşıldığına dair bir uygulama olmadığı belirtilerek mahkemeye

erişim hakkının özüne zarar verecek nitelikte bir sınırlama bulunmadığı

sonucuna varılmıştır (Mehmet Salih Demir,

B. No: 2013/3165, 4/2/2014).

17. Anılan karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığı

anlaşılan başvuru konusu olayda da 10/9/1980 tarihinde gözaltına alınıp

16/9/1980 tarihinde tahliye edilen başvurucu hakkında Diyarbakır Sıkıyönetim

Komutanlığı Askerî Savcılığının 24/3/1981 tarihli kovuşturmaya yer olmadığı

kararından otuz bir yıl sonra haksız tutulma nedeniyle açılan tazminat

davasının süre aşımı nedeniyle reddedilmesinde başvurucunun mahkemeye erişim

hakkına yönelik bir ihlal bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

18. Açıklanan nedenlerle başvurucunun mahkemeye erişim hakkına

yönelik bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

26/10/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Nuri

NECİPOĞLU

Hicabi DURSUN

Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Kamil KAYA

Başvurucu

:

Lezgin YAVUZOSMANOĞLU

Vekili

:

Av. Adnan

DEMİRKAN