Mustafa Boz ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2019/12972)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, terör olaylarından doğan zararların tazmin

edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının; buna ilişkin idari ve yargısal sürecin

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 18/4/2019 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında

numaraları belirtilen bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki

irtibatı nedeniyle 2019/12972 numaralı bireysel başvuru dosyası ile

birleştirilmesine ve belirtilen dosyaların kapatılmasına, incelemenin

2019/12972 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar

verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, tarafından görüş bildirilmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucular, Siirt'in Merkez ilçesi Tuzkuyusu köyü, Çevre

mezrasında ikamet etmekteyken 1994 yılında meydana gelen terör olayları

neticesinde köyün boşaltılmasıyla yerleşim yerinden göç etmek zorunda

kaldıklarını iddia etmiş ve 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında

zararlarının karşılanması talebiyle Siirt Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden

Doğan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon)ekli tablonun C satırında belirtilen

tarihlerde başvurmuşlardır.

10. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.

11. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında

belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, İdare

Mahkemesi ekli tablonun F-1 satırında gösterilen tarihlerde davanın reddine

karar vermiştir.

12. Başvurucuların temyizi üzerine ekli tablonun G-1 satırında

gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi Çevre mezrasının boşaltılıp

boşaltılmadığına ilişkin detaylı inceleme yapılması gerektiği gerekçesiyle

eksik incelemeye dayalı İdare Mahkemesi kararlarının bozulmasına hükmetmiştir.

13. Bozma kararı üzerine ekli tablonun F-2 satırında gösterilen

tarihlerde İdare Mahkemesi detaylı inceleme yaparak köyün terör nedeniyle

boşaltılan köylerden olmadığı gerekçesiyle davaların reddine karar vermiştir.

14. Bozma kararı sonrası verilen İdare Mahkemesi kararlarının

başvurucular tarafından temyiz edilmesi üzerine ekli tablonun G-2 satırında

gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi onama kararı vermiştir.

15. Karar düzeltme talepleri aynı Daire tarafından H satırında

belirtilen tarihlerde reddedilmiştir. Karar düzeltme taleplerinin reddi üzerine

başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. İlgili hukuk için bkz. Celal

Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28; Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014,

§§ 60-72; Mahmut Can Arslan, B.

No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet

Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 57-67 kararları.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım Talebi

18. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler

dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini

ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların açıkça dayanaktan yoksun

olmayan adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

19. Başvurucular; 1994 tarihinden itibaren mallarına terör

nedeniyle ulaşamadıklarını belirterek 5233 sayılı Kanun kapsamında yapmış

oldukları başvuruların köyün boşaltılmadığı gerekçesiyle reddedilmesinin

mülkiyet haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma

alanında yer alan mülkiyet hakkı; mevcut mal, mülk ve ekonomik değerleri

koruyan bir temel haktır. Kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkün

mülkiyetini kazanma hakkı, bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun

mülkiyet kavramı içinde değildir (Kemal

Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, § 36).

Ayrıca gelecekte elde edileceği iddia edilen bir gelirin mülkiyet hakkı

kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir (Sultan

Tokay ve diğerleri, B. No: 2013/1122, 26/6/2014, § 42).

21. Bir mülk veya alacakla ilgili olarak hak iddia eden kişinin

söz konusu hakkın varlığını hukuken ispat etmesi gerekir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, § 38).

22. Somut olayda başvurucuların Komisyona yaptıkları başvuru

üzerine Komisyonun ulaştığı nihai sonuç ile iptal davası sonucunda gerekçeli

kararda yer verilen hukuki tespitler ve dayanaklar birlikte

değerlendirildiğinde başvurucuların Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına

alınan mülkiyet hakkı kapsamına giren bir ekonomik değeri veya en azından böyle

bir değeri elde etme yönünde meşru beklentisi bulunmadığı anlaşılmaktadır.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

24. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

a. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

26. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam

eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, §§ 45, 47).

27. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).

28. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun

kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçici

olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde

kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını da

gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler alınmışsa makul sürenin

hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek bir yaklaşım

benimsenmektedir (Sabri Çetin, §§

60-72; Mahmut Can Arslan, §§

59-71; Mehmet Gürgen, §§ 57-67; Celal Demir, §§ 57-69).

29. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona

başvuru tarihleri (ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (ekli

tablonun H satırı) arasında geçen ve ekli tablonun I satırında her bir başvuru

için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde makul olmayan

bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

D. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

31. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir

mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için

yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

32. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat

talebinde bulunmuştur.

33. Başvuruda, adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

34. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvuruculara ekli tablonun İ satırında gösterilen net manevi

tazminat miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.

35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekâlet

ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

D. Başvuruculara ekli tablonun İ satırında gösterilen

miktarlarda net manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer

taleplerinin REDDİNE,

E. 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine

ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin bilgi için Batman İdare Mahkemesine

(E.2014/765, K.2014/3008), GÖNDERİLMESİNE,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

15/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

Tuğba YILDIZ

Başvurucular

:

1. Mustafa BOZ

2. Hurşit İNCE

3. Abdulhadi BOZ

4. Salahattin BOZ

5. İshak İNCE

6. Necmeddin TAPAR

7. Sadık TAPAR

8. Sabri TAPAR

Vekili

:

Av. Abdulhekim GİDER

Sıra

1

2

3

A

Başvuru

Numarası

2019/12972

2019/12974

2019/12976

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No.

Mustafa BOZ

Hurşit İNCE

Abdulhadi BOZ

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

1/4/2008

20119

1/4/2008

20108

1/4/2008

20122

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

19/10/2010

2010/3-2164

21/10/2010

2010/3-2179

21/10/2010

2010/3-2174

E

Dava Tarihi

11/1/2011

11/1/2011

11/1/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

H

Karar Düzeltme

Tarihi

26/2/2019

26/2/2019

26/2/2019

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl 10 ay

10 yıl 10 ay

10 yıl 10 ay

İ

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

18. 300 TL

18. 300 TL

18. 300 TL

Sıra

4

5

6

A

Başvuru

Numarası

2019/12978

2019/12979

2019/12981

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No.

Salahattin BOZ

İshak İNCE

Necmeddin TAPAR

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

1/4/2008

20121

1/4/2008

20110

1/4/2008

20111

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

19/10/2010

2010/3-2166

19/10/2010

2010/3-2157

19/10/2010

2010/3-2158

E

Dava Tarihi

11/1/2011

11/1/2011

11/1/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

H

Karar Düzeltme

Tarihi

26/2/2019

26/2/2019

26/2/2019

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl 10 ay

10 yıl 10 ay

10 yıl 10 ay

İ

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

18. 300 TL

18. 300 TL

18. 300 TL

Sıra

7

8

A

Başvuru

Numarası

2019/12982

2019/12970

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No.

Sadık TAPAR

Sabri TAPAR

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

26/5/2008

20106

26/5/2008

20105

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

21/10/2010

2010/3-2177

21/10/2010

2010/3-2176

E

Dava Tarihi

11/1/2011

11/1/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

1.

23/11/2011

2.

4/12/2014

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

1.

21/11/2013

2.

10/4/2018

H

Karar Düzeltme

Tarihi

26/2/2019

26/2/2019

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl 9 ay

10 yıl 9 ay

İ

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

18. 300 TL 18. 300 TL