Oğuzhan Kozacıoğlu Başvurusu (B. No: 2013/2379)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, vazife malullüğü aylığı bağlanmamasına ilişkin

işlemin iptali talebiyle açtığı davanın reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma

ve hak arama hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 10/4/2013 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 26/12/2013

tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, Van-Başkale Koru

Hudut Karakolunda piyade uzman çavuş olarak görev yaptığı sırada 22/3/2010 tarihinde kaçakçılara yönelik pusu faaliyeti icra

etmiş, keskin nişancıların yoğun ateşi nedeniyle kulaklarında çınlama ve işitme

güçlüğü çekmiştir.

6. Operasyonun ardından tutulan

tutanakta “Yoğun olarak yapılan atışlardan

etkilendiğini, kulaklarında aşırı çınlama ve işitmede güçlük çektiğini bildiren

P. Uzm. Çvş. Oğuzhan KOZACIOĞLU yaklaşık 3 saat sonra karakola döndüğümüzde

işitmenin azda olsa normalleştiğini fakat çınlamanın devam ettiğini söylemesi

üzerine Van merkeze dönüldüğünde K.B.B. Polikliniğine gözükmesi konusunda

uyarılarak ileride neden olabilecek sorunların önüne geçilmesi amacıyla iş bu

tutanak tarafımızdan imza altına alınmıştır” ifadelerine yer

verilmiştir.

7. Olaydan yaklaşık 7 ay sonra

sözleşme yenilenebilmesi için başvurucu Çanakkale Asker Hastanesine sevk

edilmiş, Hastanenin 26/10/2010 tarih ve 237 sayılı

raporuyla başvurucuya “Bilateral orta derecede sensörinöral

işitme kaybı” teşhisi konulmuş ve hakkında “… Piyade uzman çavuş olarak devam edemez”

kararı verilmesi üzerine 31/12/2010 tarihinden

itibaren başvurucunun sözleşmesi feshedilmiştir.

8. Sosyal Güvenlik Kurumu

Sağlık Kurulunca, Çanakkale Asker Hastanesinin düzenlediği rapor incelenmiş ve

başvurucunun “adi malul” olduğuna

karar verilmiştir. Bu karar sonrasında başvurucuya 15/1/2011

tarihinden itibaren adi malullük aylığı bağlanmış ve ikramiyesi ödenmiştir.

9. Başvurucu, 20/6/2011 tarihli dilekçesi ile Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığına başvuru yaparak vazife malullüğü aylığı bağlanması talebinde

bulunmuş, Başkanlığın bu talebe cevap vermemesi üzerine vazife malullüğü aylığı

bağlanmamasına ilişkin işlemin iptali ile adi malul aylığı ile vazife malulü

aylığı arasındaki farkın hak ediş tarihlerinden ödemenin yapılacağı tarihe

kadar yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle 23/8/2011 tarihinde Askeri

Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmıştır.

10. Diğer taraftan başvurucunun

nakdi tazminat istemiyle açtığı başka bir davada AYİM 3. Dairesi 15/12/2011 tarihli ara kararıyla başvurucu hakkında Gülhane

Askeri Tıp Akademisinden rapor istemiş, hazırlanan raporda “İşitme engeli yüzdesi %19 işitme engelinden dolayı

özür oranı %14 olduğu… travmatik muayene bulgusu

tespit edilmediğine…” ifadelerine yer verilmiş, rahatsızlığın 25 gün

işgücüne engel olacağı belirtilmiş ve aynı Dairenin 4/10/2012

tarih ve E.2011/2203, K.2012/2004 sayılı kararı ile “ Accurary Keskin Nişancı Tüfeğinin TSK’de kullanılan özel bir silah olduğu bu

silah ile yapılan atışların silahın Künye Defterine yazılması gerektiği,

mühimmatının cephanelikten alımı ve sarfı ile ilgili kayda rastlanılmadığı, … davacıda bulunan mevcut kulak rahatsızlığının, davacı vekili

tarafından ileri sürüldüğü gibi, 22 Mart 2011 tarihinde Koru Hd. Tk.lığı

bölgesinde icra edildiği iddia edilen pusu faaliyeti ile illiyet bağının

olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır” gerekçesine yer vererek

dava reddedilmiştir.

11. AYİM 3. Dairesi,

başvurucunun vazife malullüğü aylığı bağlanmamasına ilişkin işlemin iptali ile

adi malul aylığı ile vazife malulü aylığı arasındaki farkın hak ediş tarihlerinden

ödemenin yapılacağı tarihe kadar yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle

açtığı davada başvurucunun talebi üzerine yapılan duruşmanın ardından 29/11/2012 tarih ve E.21012/1552, K.2012/2329 sayılı kararı

ile davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

“...

Davacının, AYİM 3'üncü D,sinde

görülen "Nakdi Tazminat ödenmemesi işleminin iptali" konulu ve

2011/2203 Esas, 2012/2004 Karar sayılı kararı ile esastan reddedilen davasının

görüm ve çözümüne ilişkin; AYİM 3'üncü D.sinin 01 Mart

2012 Gün ve GENSEK N0:2011/3854 ESAS NO; 2011/2203 sayılı ara kararı ile meslek

hayatı boyunca davacıya ait sağlık işlemleri, Accurary

tüfeğinin adedi bilgileri ve bu silah ile atış yapan diğer personel arasında

benzer kulak rahatsızlığı olup olmadığı, rahatsızlığa sebep olduğu ileri

sürülen atışın yapıldığı görev emri, görev sonuç raporu, mühimmat sarf

kayıtları davalı kurumdan istenmiştir. Davacıya ait geçmiş sağlık işlemlerinde

kulak rahatsızlığı ile ilgili bir şikâyetle vizite işlemi yapılmadığı, sözleşme

yenilemesi ile ilgili yapılan sağlık kurul raporlarında Kulak Burun Boğaz

Hastalıkları uzmanı tarafından muayene yapılmadığı rahatsızlığı ile ilgili son

raporun davacının şikâyeti üzerine muayene edilerek verildiği, davacının olay

tarihi olan 22.03.2010 ile rapor tarihi 26.10.2010 arasında da kulak

rahatsızlığı ile doktora başvurmadığı anlaşılmıştır

Rahatsızlığın meydana geldiği iddia edilen, 6'ncı Hudut Alay

Komutanlığının, 26 Mart 2012 tarih ve Dis.Sb.

2012/268 sayılı yazı ile davacının görev aldığı Keskin Nişancı Timinin; 15-31

Mart 2010 tarihinde Koru Hd.TKK.lığında

görevlendirildiği, bu görevlendirmede toplam beş ayrı Hudut Takımında toplam 16

personelin olduğu, Koru Hudut Takımında davacı ile beraber üç Uzm. Çvş.un görevlendirildiği, davaya

esas teşkil eden olayla ilgili adı geçen tutanakta imzası bulunan P.Uzm,Çvş. İdris AKSAKAL’ın

Yeşilbulak Hudut Takımında görevlendirildiği, 22 Mart

2011 tarihinde pusu görevi icra edildiğine ve veya bu görev esnasında davacının

sağlık sorunu yaşadığına ilişkin herhangi bir bilginin/belgenin olmadığı, 15-31

Mart 2010 tarihleri arasında Accurary Keskin Nişancı

silahı ile atış yapıldığını gösteren herhangi bir mühimmat sarf kaydının

bulunmadığı bildirilmiştir. Her ne kadar davacı vekili tarafından

duruşmada; dava dilekçesinde belirtilen çatışmanın 22.03.2010 tarihinde değil

de 17.03.2010 tarihinde meydana geldiği, P.Uzm.Çvş. İdris AKSAKAL'ın

Koru Hudut Takımına takviyeye gönderildiği, tutanağın Van merkeze dönüldükten

beş gün sonra düzenlendiğini iddia etmiş ise de, imza altına alınan tutanağın

olaydan üç saat sonra düzenlendiği ve olayın 22.03.2010 günü saat 04:30'da olduğu dava dilekçesinde bulunan tutanağın

içeriğinden anlaşılmaktadır.

...

Davacı vekili; davacının, rahatsızlığının 22 Mart 2011

tarihinde, 6'ncı Hd. A. K.lığ

1 'inci Hd. Tb. 1’ inçi Hd.

Bl. K.lığı emrinde görev yaptığı sırada, Van-Başkale

Koru Hudut Karakolu sorumluluk sahasında bulunan 407 numaralı hudut taşı

mevkiinde, saat 04.30 sulannda pusu faaliyeti icra

ettiği sırada, bir grup kaçakçı ile karşılaşılması üzerine keskin nişancı

timlerin yoğun atış yapması nedeniyle ortaya çıkan yoğun ses ortamındaki

akustik travma sonucu kulaklarında çınlama ve işitme

kaybı nedeniyle meydana geldiğini belirtmiş ise de davacının Mahkememizde

görülen "Nakdi Tazminat ödenmesi istemli” davasında alınan ara karara

6'ncı Hudut Alay Komutanlığınca verilen cevap yazısı ile söz konusu bölgede,

belirtilen tarihte bir pusu görevi icra edilmediği ve böyle bir görev esnasında

Accuracy KNT ile atış yapıldığını gösterir bir belgenin

bulunmadığının bildirildiği, ayrıca bahsi geçen tutanakta imzası bulunan P.Uzm Çvş. İdris AKSAKAL’ın Yeşilbulak Hd.Tk.lığında

görevlendirildiği, Koru Hd.Tk.K.nın ise tutanakta

imzasının olmasının gerektiği halde olmadığı göz önüne alındığında bu tutanağa

itibar edilmemesi gerektiği, davacı vekilinin duruşmada belirttiği olayın

17.03.2010 tarihinde gerçekleştiği, tutanağın Van merkezde imzalandığı vb.

hususlarının ise dava dosyasında bulunan belgelerle örtüşmediği ilave bir

araştırmaya gerek olmadığı ve davacıda bulunan mevcut kulak rahatsızlığının

vazife ile illiyet bağının olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır”

12. Kararda, ayrıca, duruşmalı

yapılan yargılama sonucunda hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari

Ücret Tarifesi uyarınca 2.400 TL avukatlık ücretinin başvurucudan alınarak

davalı idareye verilmesine karar verilmiştir.

13. Bu karara karşı yapılan

karar düzeltme başvurusu da aynı Dairenin 28/2/2013

tarih ve E. 2103/281, K. 2013/267 sayılı kararı ile reddedilmiştir.

14. Karar başvurucuya 18/3/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

B. İlgili Hukuk

15. 8/6/1949 tarih ve 5434 sayılı

Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun mülga 44. maddesinin birinci

fıkrası şöyledir:

"Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar

oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (Malül)

denir ve haklarında bu kanunun malüllüğe ait

hükümleri uygulanır."

16. 5434 sayılı Kanun'un mülga

45. maddesi şöyledir:

"44 üncü maddede yazılı malüllük;

a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada

vazifelerinden doğmuş olursa;

b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her hangi bir

kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa;

c) Kurumların menfaatini korumak maksadiyle

bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (Maksadın ilgili kurumlarca kabul

edilmesi şartiyle);

ç) Fabrika, atelye ve benzeri

işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o

işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan

ileri gelen kazadan doğmuş olursa;

Buna (Vazife malüllüğü) ve bunlara

uğrıyanlara da (Vazife malülü)

denir."

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 20/3/2014 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 10/4/2013 tarih ve 2013/2379 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, operasyon sırasında kullanılan keskin nişancı

tüfeğiyle yapılan yoğun atışlar nedeniyle işitme kaybına maruz kaldığını,

Mahkemenin yeterli araştırma ve gerekli yerler ile yazışma yapmadan karar

verdiğini, vazife malulü olduğunun kabul edilmesi gerektiği halde açtığı

davanın reddedilmesinin Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine

aykırı olduğunu, ayrıca, başvuruya konu dava daha evvel açıldığı halde, 2/11/2011 tarihinde yürürlüğe giren 659 sayılı KHK uyarınca,

aleyhine avukatlık ücretine hükmedilmesinin Anayasa’nın 36. ve 91. maddeleriyle

13. maddesindeki ölçülülük ilkesine aykırı olduğunu belirterek, adil yargılanma

ve hak arama hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüş, maddi ve manevi

tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı değildir. Başvurucunun, açtığı davada verilen kararın

sonucundan ve hükmedilen vekâlet ücretinden şikâyetçi olduğu görülmektedir. Bu

nedenle, başvurucunun açtığı davanın reddedilmesine yönelik ileri sürdüğü

iddialar “adil yargılanma hakkı”

kapsamında, vekâlet ücretine yönelik ileri sürdüğü iddialar ise adil yargılanma

hakkının bir unsuru olan “mahkemeye erişim

hakkı” kapsamında değerlendirilmiştir.

1. Yargılamanın Adil Olmadığı İddiası Yönünden

20. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi

gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”

21. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça

dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

22. 6216 sayılı Kanun’un “Esas

hakkındaki inceleme” kenar başlıklı 49. maddesinin (6) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan

bireysel başvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip

edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile

sınırlıdır. Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme

yapılamaz.”

23. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü

fıkrasında ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen

kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel

başvuruda incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

24. Anılan kurallar uyarınca, ilke olarak derece mahkemeleri

önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece

mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup

olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece

mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda

bariz takdir hatası veya açık keyfilik içermesi ve bu durumun kendiliğinden

bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu

çerçevede, kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular bariz takdir hatası

veya açık keyfilik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince esas yönünden incelenemez

(B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).

25. Başvuru konusu olayda, başvurucu,

operasyon sırasında kullanılan keskin nişancı tüfeğiyle yapılan yoğun atışlar

nedeniyle işitme kaybına maruz kaldığını, Mahkemenin yeterli araştırma ve

gerekli yerler ile yazışma yapmadığını, vazife malulü olduğunun kabul edilmesi

gerektiği halde açtığı davanın reddedildiğini belirtmiş, AYİM 3. Dairesi ise

yaptığı araştırma sonucu elde ettiği bilgi ve belgeler ile başvurucunun nakdi

tazminat istemli aynı Dairede görülen davaya sunulan delilleri değerlendirmek

suretiyle uyuşmazlığı çözüme kavuşturmuştur.

26. Buna göre Mahkeme, başvurucunun geçmiş sağlık işlemlerinde

kulak rahatsızlığı ile ilgili bir şikâyetle vizite işlemi yapılmadığı, sözleşme

yenilemesi ile ilgili yapılan sağlık kurul raporlarında kulak burun boğaz

hastalıkları uzmanı tarafından muayene edilmediği, olayın gerçekleştiği iddia

edilen tarih olan 22/3/2010 ile rapor tarihi

26/10/2010 arasında da kulak rahatsızlığı ile doktora başvurmadığı, 6'ncı Hudut

Alay Komutanlığı Keskin Nişancı Timinin 15-31 Mart 2010 tarihinde Koru Hudut

Takımında görevlendirildiği, bu görevlendirmede toplam beş ayrı hudut takımında

toplam 16 personelin olduğu, Koru Hudut Takımında başvurucu ile beraber üç

uzman çavuşun görevlendirildiği, davaya esas teşkil eden olayla ilgili adı

geçen tutanakta imzası bulunan P. Uzm. Çvş. İ. A’nın Yeşilbulak

Hudut Takımında bulunduğu, 22/3/2010 tarihinde pusu

görevi icra edildiğine veya bu görev esnasında başvurucunun sağlık sorunu

yaşadığına ilişkin herhangi bir bilgi/belge olmadığı, 15-31 Mart 2010 tarihleri

arasında Accurary keskin nişancı silahı ile atış

yapıldığını gösteren herhangi bir mühimmat sarf kaydının bulunmadığı tespitini

yapmıştır. Ayrıca, Mahkeme, olay tarihinin farklılığına ve tutanağa ilişkin

duruşma safhasında ileri sürülen hususların dava dosyasında bulunan belgeler

ile örtüşmediği ve ilave bir araştırmaya gerek olmadığı kanaatiyle, başvurucuda

bulunan mevcut kulak rahatsızlığı ile yapılan vazife arasında illiyet bağının

olmadığı sonucuna ulaşmış ve davayı reddetmiştir.

27. Adil yargılanma hakkı bireylere dava sonucunda verilen

kararın değil, yargılama sürecinin ve usulünün adil olup olmadığını denetletme

imkânı verir. Bu nedenle, bireysel başvuruda adil

yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun yargılama

sürecinde haklarına saygı gösterilmediği, bu çerçevede yargılama sürecinde

karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşlerden bilgi sahibi olamadığı veya

bunlara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığı, kendi delillerini ve

iddialarını sunamadığı ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili

iddialarının derece mahkemesi tarafından dinlenmediği veya kararın gerekçesiz

olduğu gibi, mahkeme kararının oluşumuna sebep olan unsurlardan değerlendirmeye

alınmamış eksiklik, ihmal ya da açık keyfiliğe ilişkin bir bilgi ya da belge

sunmuş olması gerekir. Somut olayda başvurucunun, yargılama sürecinin hakkaniyete

aykırı olduğuna dair bir bilgi ya da belge sunmamış olup, mahkemece delillerin

değerlendirilmesinin ve verilen kararın içeriğinin adil olmadığı şikâyetini

dile getirdiği anlaşılmaktadır.

28. Açıklanan nedenlerle, başvurucu tarafından ileri sürülen

iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu, derece mahkemesi kararının

bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik de içermediği anlaşıldığından

başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden

incelenmeksizin “açıkça dayanaktan yoksun

olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Başvurucu Aleyhine

Hükmedilen Vekâlet Ücretinin Ölçülü Olmadığı İddiası Yönünden

29. Başvurucu, idare lehine maktu vekâlet ücretine

hükmedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür (§ 18). Aynı kapsamdaki bireysel başvurular Anayasa Mahkemesince

incelenmiş ve başvuruya konu maktu vekalet ücretinin mahkemeye erişim hakkına

müdahale oluşturduğu, bu müdahalenin meşru olduğu tespit edilerek, her somut

başvurunun özel koşulları çerçevesinde müdahalenin orantılılığı

değerlendirilmiş, orantılı görülen müdahaleleri konu alan başvuruların, açıkça

dayanaktan yoksun olduklarına karar verilmiştir (B. No: 2012/1061, 21/11/2013, §§

28-33; B. No: 2013/1613, 2/10/2013, §§ 38-39). Olayda

hükmedilen vekâlet ücretinin, dava açmayı imkânsız kılacak veya aşırı derecede

zorlaştıracak ağır bir ekonomik yük getirdiğine dair somut herhangi bir bulgu

tespit edilememiş olması itibarıyla, somut başvuru açısından farklı karar

verilmesini gerektiren bir yön bulunmadığından, başvurunun bu kısmının “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. Celal Mümtaz AKINCI bu

görüşe katılmamıştır.

M. Emin KUZ

Raportör : Bahadır YALÇINÖZ Başvurucu : Oğuzhan KOZACIOĞLU Vekili : Av. Cavit ÇALIŞ