Rauf Bekiroğlu Başvurusu (B. No: 2014/127)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, üç yıllık eğitim sonucu alınan yüksekokul

diplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesi için yapılan başvurunun

reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkı ile bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının

ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 6/1/2014 tarihinde

yapılmıştır.

3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/3/2014

tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, başvuru formuna ekli evraklardan anlaşıldığı üzere

31/3/1967 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığı Ankara

Tekniker Yüksekokulundan mezun olmuştur.

8. Tekniker Yüksekokulları 1972 yılında kapatılmıştır.

9. Başvurucu, sahip olduğu teknikerlik diplomasına istinaden

Millî Eğitim Bakanlığı Yapı İşleri Dairesi ile Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığı Emlak Dairesinde teknik eleman ve teknik büro şefi olarak yaklaşık

yirmi beş yıl çalıştıktan sonra emekli olmuştur.

10. Öte yandan 4/11/1981 tarihinde

kabul edilen 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 6/11/1981 tarihinde yürürlüğe

girmiştir. Bu Kanun'la daha önce tanımlı olmayan ön lisans ve lisans kavramları

yasal düzeyde tanımlanmıştır. Buna göre öğrenim süresi iki yıl (dört dönem)

olan yüksekokullar ön lisans, öğrenim süresi dört yıl (sekiz dönem) olan

yüksekokullar ise lisans derecesi olarak kabul edilmiştir.

11. 1/12/2004 tarihinde Türkiye

"Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme"yi (Lizbon Sözleşmesi) imzalamıştır. 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanun'la Lizbon

Sözleşmesi'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından onaylanması uygun

bulunmuştur.

12. Başvurucu; Lizbon Sözleşmesi'yle yabancı ülkelerden

uygulamalı bilimler alanında alınan üç yıllık yüksekokul diplomalarının lisans

diploması olarak kabulüne olanak sağlandığı, dolayısıyla kendisinin de sahip

olduğu üç yıllık Tekniker Yüksekokulu diplomasının da lisans diploması olarak

kabul edilmesi gerektiği savıyla Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) idari başvuruda

bulunmuştur.

13. YÖK, başvuruya yasal süre içinde cevap vermeyerek talebi

zımnen reddetmiştir. Başvurucu, söz konusu ret işlemine karşı Ankara 10. İdare

Mahkemesi nezdinde iptal davası açmış; dava reddedilmiştir. Kararın gerekçe

kısmı şöyledir:

"Dava dosyasının incelenmesinden ; 31.03.1967

tarihinde üç yıllık eğitim veren Milli Eğitim Bakanlığı Tekniker Yüksek Okulu

mezunu olan ve halen emekli olan davacı tarafından yüksek tekniker okulu

diplomasının uygulamalı bilimler alanında lisans derecesinde kabul edilerek

denklik verilmesi istemiyle yapılan 14.12.2010 tarihli başvurunun zımnen reddi

üzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca lisans diplomasının

verilmesi için en az sekiz yarı yıllık bir programı kapsayan bir yükseköğretim

mezunu olunması gerektiği , ön lisansın ise en az iki

yıllık bir programı kapsaması gerektiği , eğitim süresinin üç yıllık olmasının

mezuniyetin ön lisans kapsamında olmasını değiştirmediği, bu nedenle üç yıllık

teknik yüksekokul mezunu olan davacı tarafından yüksek tekniker okulu

diplomasının uygulamalı bilimler alanında lisans derecesinde kabul edilmesinin

mümkün olmadığı anlaşıldığından, davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka

aykırılık bulunmamaktadır."

14. Karara karşı yapılan temyiz talebi Danıştay Sekizinci

Dairesi tarafından reddolunmuş, söz konusu karara

karşı yapılan karar düzeltme talebi de aynı Daire tarafından 7/11/2013

tarihinde reddedilmiştir. Karar düzeltme talebinin reddine dair karar 27/12/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu 6/1/2014 tarihinde

bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

16. 2547 sayılı Kanun’un 3. maddesinin "r" bendi

şöyledir:

"Ön

Lisans: Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı

kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin

ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir”

17. 2547 sayılı Kanun’un 3. maddesinin "s" bendi ise

şöyledir:

"Lisans: Ortaöğretime dayalı, en az sekiz

yarı yıllık bir programı kapsayan bir

yükseköğretimdir.”

B. Uluslarası Hukuk

18. Avrupa İnsan Hakları Sözlemesi'nin

(Sözleşme) 14. maddesi şöyledir:

"Bu Sözleşme’de

tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din,

siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa

aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı

hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır."

19. Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün

2. maddesi şöyledir:

"Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve

öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın

bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını

sağlama haklarına saygı gösterir."

20. Lizbon Sözleşmesi'nin "Bölüm VI. Yüksekeğitim

Niteliklerinin Tanınması" başlıklı kısmının VI.1'inci maddesi şöyledir:

"Bir tanıma kararının, yüksek eğitim niteliğinin tevsik ettiği

bilgi ve beceriyi temel aldığı ölçüde, her bir Taraf diğer bir Tarafta tevcih

edilen yüksek eğitim niteliğini tanıyacaktır. Bunun yapılmaması için tanınması

istenilen nitelik ile, tanıma talebi yapılan ülkedeki karsılık

olan nitelik arasında büyük bir fark olduğunun gösterilmesi gerekir.."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 19/7/2017 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu; üç yıllık (altı dönem) eğitim veren Millî Eğitim

Bakanlığı Ankara Tekniker Yüksekokulundan mezun olduğunu, kendisinin mezun

olduğu okul da dâhil olmak üzere tekniker yüksekokullarının kapatıldığını,

şimdiye kadar bu okullardan mezun olanların ön lisans derecesine sahip

olduklarını ifade etmiştir. Buna karşın Türkiye, 2004 yılında taraf olup 2016

yılında TBMM tarafından uygun bulunarak mevzuatına dâhil olan Lizbon

Sözleşmesi'nin başlangıcında yer alan "...

Belgelerin adil bir şekilde tanınmasının eğitim hakkının temel bir ögesi ve

toplumun bir sorumluluğu olduğuna inanarak..." ibaresine dayalı

olarak Lizbon Sözleşmesi kapsamında yurt dışında alınmış ve süresi üç yıl (altı

dönem) olan yüksekokul diplomalarını uygulamalı bilimler alanında lisans

düzeyinde kabul etmeye başlamıştır. Dolayısıyla başvurucu, Türkiye'nin kendi

yüksekokullarından aynı koşullarda mezun olan kişilerin diplomalarını lisans

düzeyinde kabul etmediğini; bu durumun eğitim hakkı ve bağlantılı olarak

ayrımcılık yasağının ihlali anlamına geldiğini ileri sürmüştür. Başvurucu

ayrıca, söz konusu uygulamaya dayanak olan 2547 sayılı Kanun'un 3/s maddesinin

iptalini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu sebeple

başvurucunun iddiaları eğitim hakkı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

24. Anayasa ve Sözleşme'ye ek 1 No.lu

Protokol’de düzenlenen eğitim hakkının, “belirli

bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim hakkı”nı güvence altına aldığı ve

herhangi bir ayrıma gidilmeksizin özel eğitim ve kamu kurumları ile ilk, orta

ve yükseköğrenim seviyelerini kapsadığı anlaşılmaktadır (Hikmet Balabanoğlu, B.

No: 2012/1334, 17/9/2013, § 28; Leyla Şahin/Türkiye, B. No: 44774/98,

10/11/2005, §§ 134-136).

25. Bu kapsamda, 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin birinci

cümlesinden ilk olarak belirli bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim

hakkını herkese tanınması gerektiği sonucu çıkmaktadır. Bununla birlikte eğitim

kurumlarına erişim hakkı, birinci cümlede tanınan eğitim hakkının sadece bir

parçasını teşkil etmektedir. Hakkın etkili olması için buna ilave olarak

eğitimden yararlanan kişi “aldığı eğitimden menfaat sağlama” imkânına da sahip

olmalıdır. Bu nedenle Sözleşme ve Lizbon Sözleşmesi kapsamında, bir ülkede

yürürlükte olan kurallara uygun olarak tamamlanan eğitimin yine söz konusu

uluslararası metinlere taraf olan ülkerin resmî

makamlarınca tanınması gerekir. Dolayısıyla cümlenin olumsuz bir tarzda

yazılmasından devletlerin 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesi tarafından korunduğu

şekliyle eğitim hakkına saygının temini için herhangi bir pozitif

yükümlülüğünün bulunmadığı sonucu çıkarılmamalıdır. Ancak bu gereksinimin somut

olay bazında ortaya konulması gerekir.

26. Hâlihazırda emekli olan başvurucunun

1972 yılında kapatılan tekniker yüksekokullarından mezun olanların ve dahi

kendisinin lisans mezunu olarak kabul edilmesi için yaptığı idari başvurunun

temelinde Türkiye'nin yukarıda ifade edilen Lizbon Sözleşmesi'ne taraf olması

ve bu Sözleşme'nin TBMM'nin onayı ile birlikte mevzuata dönüşmesinin bulunduğu

hem başvuru formundan hem de ekli belgelerden anlaşılmaktadır. Anılan Sözleşme'de

en genel hatlarıyla taraf ülkelerin birinde yapılan eğitim faaliyetinin diğer

ülke veya ülkeler tarafından ve belli şartların varlığı hâlinde geçerli kabul

edilmesine ilişkin düzenlemeler bulunduğu görülmektedir.

27. Somut başvuruda ilk olarak eğitim hakkının kullanımına veya

haktan yararlanılmasına kamu gücünün işlem, eylem veya ihmali nedeniyle

doğrudan bir müdahalenin söz konusu olup olmadığı incelenmelidir. Eğer doğrudan

bir müdahalenin varlığı tespit edilirse bu müdahalenin Anayasa’nın 13. ve 42.

maddelerinde öngörülen şartlara uygun olup olmadığı değerlendirilmeli; bu

çerçevede müdahalenin hukuki dayanağının ve meşru bir amacının olup olmadığı

ile ölçülü ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı hususlarının

tartışılarak ihlal iddiası hakkında bir sonuca varılması gerekir (Ünal Yıldırım, B. No: 2013/6776, 5/11/2014, § 40).

28. Başvuru konusu olayda başvurucunun talebini zımnen reddeden

YÖK, üç yıllık tekniker diplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesinin yasal

düzeyde mümkün olmadığı yolunda Ankara 10. İdare Mahkemesine savunma vermiş ve

işleminin gerekçesini bu şekilde ortaya koymuştur. Bu durum çerçevesinde devletin

negatif yükümlülükleri bağlamında 31/3/1967 tarihinde

mezun olan başvurucunun eğitim hakkına yönelik doğrudan bir müdahalesi

bulunmamaktadır. Bu durumda başvurucunun sahip olduğu üç yıllık Tekniker

Yüksekokulu diplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesi talebinin kabul

edilmemesi, eğitim hakkına yönelik bir kısıtlama olarak düşünülemez. Kaldı ki

başvurucunun ilgili dönemde yürürlükte olan mevzuata uygun şekilde eğitim

aldığı ve eğitim gördüğü, mezun olduktan sonra da aldığı eğitim doğrultusunda

çalışma hayatına devam ettiği, esasen başvurucunun yüksekokulda eğitim

görmesinin engellendiğine ilişkin bir şikâyetinin de bulunmadığı görülmüştür.

Bu kapsamda başvurucunun talebine binaen YÖK'ün konuyla ilgili mevzuat

ekseninde tesis etmiş olduğu bireysel başvuruya konu edilen işlem, 2547 sayılı

Kanun'un amir hükümlerinin bir gereği olduğu anlaşılmaktadır.

29. Öte yandan başvurucunun diplomasının Lizbon Sözleşmesi'ni

imzalayan başka bir ülke makamlarından alınmadığı ise açıktır. Dolayısıyla

olayda Lizbon Sözlemesi'nin uygulanmasını gerekli

kılacak şartlar bulunmamaktadır. Bu nedenle Anayasanın 90. maddesinin son

fıkrası anlamında bir kanun/sözleşme ihtilafından söz edilemeyecektir.

30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48.

maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre Mahkemece açıkça dayanaktan yoksun

başvuruların kabul edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlal

iddialarını temellendiremediği, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlara ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Kürşat Eyol, B.

No: 2012/665, 13/6/2013, § 20).

31. Açıklanan nedenlerle bir ihlal olmadığı açık olduğundan

eğitim hakkı ve bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine ilişkin

başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu

değerlendirilmiştir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 19/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Osman

SARIASLAN

Başvurucu

:

Rauf

BEKİROĞLU