İş K. m.71: Çocuk işçi çalıştırma sıkı kurallara tabi.
Yaş Sınırları
- 15 yaş altı: çalıştırma yasak (kural)
- 14 yaş için sınırlı hafif işler (eğitim engellenmeden)
- 15-18 yaş: belirli işlerde, sınırlı saat
Yasak İşler
- Ağır iş
- Tehlikeli iş
- Sağlığa zararlı iş
- Gece çalışma
- Maden, inşaat
Çalışma Saatleri
- 14-15 yaş: 7 saat/gün, 35 saat/hafta
- 15-18 yaş: 8 saat/gün, 40 saat/hafta
- Eğitim sırasında 2 saat/gün
Eğitim Hakkı
- Zorunlu temel eğitim engellenemez
- İşveren çalışma saatini eğitime uygun ayarlar
- Eğitim raporu zorunlu
Yaptırım
- İdari para cezası
- İş yeri kapatma (ağır ihlâl)
- Cezai sorumluluk
- Aileye sosyal hizmet müdahalesi
Kanuni Dayanak ve Yaptırım
Çocuk ve genç işçilere ilişkin koruma, İş Kanunu m.71-73'te düzenlenmiştir ve emredici niteliktedir; sözleşmeyle bertaraf edilemez. Kanun, çocuğun gördüğü işin okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamayacağını ve derslerini düzenli izlemesine zarar veremeyeceğini açıkça belirtir (m.71/2). Çalıştırılabilecek hafif işler ile yasak işler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir (m.71/3). Bu hükümlere aykırılık, İş Kanunu'nun idari para cezalarına ilişkin hükümleri uyarınca yaptırıma bağlanmıştır.
İş ve çocuk hukuku avukatı önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuk kaç yaşından itibaren çalıştırılabilir?
Kural olarak on beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır (İş Kanunu m.71/1). İki istisna vardır: on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar, bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir. On dört yaşını doldurmamış çocuklar ise yalnızca sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde, yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilir.
Çocuk işçinin günlük ve haftalık çalışma süresi ne kadardır?
Zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen çocuklarda çalışma süresi günde yedi ve haftada otuz beş saati aşamaz. Sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalışanlarda ise günde beş ve haftada otuz saat sınırı geçerlidir. Bu süre, on beş yaşını tamamlamış çocuklar için günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir (İş Kanunu m.71/4).
Okula devam eden çocuk çalışabilir mi?
Çalışabilir, ancak sıkı sınır vardır: okul öncesi çocuklar ile okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okulun kapalı olduğu dönemlerde ise yukarıdaki genel süreler (günde yedi/haftada otuz beş saat) aşılamaz (İş Kanunu m.71/5). Ayrıca çocuğun gördüğü iş, okula gitmesine ve mesleki eğitiminin devamına engel olamaz, derslerini düzenli izlemesine zarar veremez (m.71/2).
Çocuk ve genç işçiler gece çalıştırılabilir mi?
Hayır. Sanayie ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır (İş Kanunu m.73/1).
Yer altı ve su altı işlerinde çalıştırma yasağı kimleri kapsar?
Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır (İş Kanunu m.72).
Çalıştırılabilecek hafif işler nasıl belirlenir?
On sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler, on beş yaşını tamamlamış ancak on sekiz yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler ve on dört yaşını doldurmuş çocukların çalıştırılabileceği hafif işler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir (İş Kanunu m.71/3).