İstanbul'da mevcut bir rüzgâr enerjisi tesisinin kapasitesinin artırılması amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilmesi, hukuken dikkat çekici bir tartışmayı beraberinde getirir: hâlihazırda çalışan bir tesisin genişletilmesi, olağan usulün atlanmasını gerektirecek ölçüde bir acelelik oluşturur mu? Bu soru, açılacak iptal davasının merkezinde yer alır.
Acelelik Halinin Gerekçelendirilmesi
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesindeki usul, olağan kamulaştırmaya göre malikin güvencelerini geriye iten istisnai bir yoldur. İstisna olduğu için de uygulanma koşullarının somut biçimde ortaya konması beklenir. İdari yargı uygulamasında, kararın hangi olgusal nedenle acele sayıldığının dosyada gösterilmesi aranmakta; sadece yatırımın önemine yapılan genel atıfların yeterli görülmediği hâller bulunmaktadır. Kapasite artışı gibi planlanabilir ve takvimi önceden bilinen bir yatırımda, bu gerekçenin ne şekilde kurulduğu davanın esasını oluşturur.
İptal Davasında Öne Sürülebilecek Başlıklar
- Acelelik halinin somut olgularla açıklanıp açıklanmadığı
- Kamu yararı ile mülkiyet hakkına yapılan müdahale arasındaki ölçü
- Aynı sonucun daha az müdahaleyle, örneğin irtifak kurularak sağlanıp sağlanamayacağı
- Kamulaştırılan alanın, gerçekleştirilecek yatırımın ihtiyacını aşıp aşmadığı
- Kararın dayandığı proje ve izin belgelerinin tarih ve kapsam yönünden uyumu
Yürütmenin Durdurulması Neden Kritik?
Acele usulde el koyma hızlı gerçekleştiği için, iptal kararı verildiğinde taşınmaz üzerinde fiilî yapılaşma çoktan başlamış olabilir. Bu nedenle dava dilekçesiyle birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmeli ve talep soyut bırakılmamalıdır. Telafisi güç zararın ne olduğu; taşınmazın hâlihazırdaki kullanımı, üzerindeki dikili varlıklar ve el koyma hâlinde geri dönülemez biçimde değişecek fiziki durum üzerinden anlatılmalıdır. Talebi destekleyen tarihli fotoğraflar ve varsa tespit tutanakları dilekçeye eklenmelidir.
İptal Kararının Sonrasına İlişkin Beklenti Yönetimi
Kamulaştırma kararının iptali, her hâlde taşınmazın aynen iadesi sonucunu doğurmaz; el koymanın geldiği aşamaya ve tescilin yapılıp yapılmadığına göre sonuç değişebilir. İptal kararının, bedele ilişkin yargılamaya ve idarenin sorumluluğuna etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle iki dosyanın seyri paralel olarak izlenmeli, birinde alınan ara karar diğerine zamanında sunulmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bir çerçeve sunar; her dosyada acelelik gerekçesinin nasıl kurulduğu ayrı incelenmelidir. Kararın tebliği ile dava süresi işlemeye başlayacağından, değerlendirmenin gecikmeden yapılması önem taşır.