Baraj ve sulama projeleri, geniş alanlarda ve çoğu kez tarımsal nitelikteki taşınmazlarda kamulaştırma gerektirir. Yukarı Eşen Sulaması Projesi kapsamındaki Boğalar Seki Barajı ikmali işi için verilen 10417 sayılı Karar, bazı taşınmazların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu tür projelerde uyuşmazlıklar, hat projelerinden farklı bir karakter taşır.
Baraj Kamulaştırmalarının Kendine Özgü Yönleri
- Su tutma kotu nedeniyle taşınmazın tamamı kullanılamaz hâle gelebilir.
- Kamulaştırma dışında kalan kısım, ulaşım bağlantısı koptuğu için fiilen değersizleşebilir.
- Tarım arazilerinde ürün deseni, sulama imkânı ve verim, bedelin ana belirleyicisidir.
- Yerleşim alanlarında taşınma ve yeniden yerleşim sorunları gündeme gelir.
Kalan Kısmın Durumu
Kamulaştırma sonrası elde kalan parça bağımsız olarak kullanılamayacak hâle gelmişse, bu durumun bedel tespiti dosyasında ileri sürülmesi gerekir. Kalan kısmın yola cephesinin kalmaması, sulama kanalından kopması ya da ekonomik büyüklüğün altına düşmesi, somut ölçüm ve teknik açıklamayla ortaya konmalıdır. Bu iddia kendiliğinden dikkate alınmaz.
Acele Usulün İşleyişi
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi kapsamında mahkemeden acele el koyma istenir.
- Mahkemece keşif yapılır ve belirlenen bedel bloke edilerek el koyma gerçekleşir.
- Bedelin kesin tespiti ve tescil, ayrı görülen davada karara bağlanır.
- Kararın hukuka aykırılığı iddiası ise idari yargıda ayrıca ileri sürülebilir.
Keşifte Mutlaka Tespit Ettirilmesi Gerekenler
Meyve ağaçlarının tür, yaş ve sayısı; sera, ahır, depo gibi yapıların ölçüsü ve niteliği; sulama kuyusu, motopomp ve tesisat; arazinin sulanabilir olup olmadığı ve son yıllardaki ürün deseni. Bu ayrıntılar tutanağa geçmediğinde, bilirkişi hesabı düşük kalır ve düzeltilmesi güçleşir.
Ödeme Sonrası Karşılaşılan Sorunlar
Taşınmazın hisseli olması, mirasçılar arasında paylaşımın tamamlanmamış olması veya üzerinde ipotek/haciz bulunması, bedelin ödenmesini geciktirebilir. Bu nedenle kamulaştırma tebligatı alındığında tapu kaydındaki şerhlerin ve intikal durumunun eşzamanlı olarak çözülmesi, sürecin en pratik hızlandırıcısıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Baraj kamulaştırmalarında bedel, arazinin niteliği ve projenin kapsamına göre önemli farklılık gösterdiğinden, dosyanın erken aşamada hukuki takibe alınması tavsiye edilir.