Su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgelerde dalış yasağı uygulanmasına dair düzenlemenin eki olan, Ege Denizi'ndeki dalışa yasak sahalara ilişkin harita ve koordinat listesi 2339 sayılı Karar ile değiştirilmiştir. Değişiklik doğrudan koordinatlar üzerinden yapıldığı için, dün serbest olan bir nokta bugün yasak saha içinde kalabilir. Bu rehber, amatör dalgıçlar ve dalış işletmeleri açısından pratik sonuçları ele almaktadır.
Yasağın amacı ne?
Ege kıyıları, batık gemiler, amphora yükleri ve liman kalıntıları bakımından yoğun bir sualtı kültür mirasına sahiptir. Kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat, bu alanlarda izinsiz araştırma, kazı ve buluntu çıkarılmasını yasaklamaktadır. Dalış yasağı sahaları, koruma altındaki alanlara fiziksel erişimi sınırlayarak tahribatı ve kaçak çıkarmayı önlemeyi amaçlar.
Koordinat listesi değiştiğinde ne yapmalı?
- Rotanızı planlarken eski basılı haritaya değil, yürürlükteki güncel koordinat listesine bakın.
- Tekne seyir cihazınızdaki yasak saha katmanını her sezon başında güncelleyin.
- Sınırda kalan noktalarda, akıntı nedeniyle sürüklenme payını hesaba katarak emniyet mesafesi bırakın.
- Şüpheli durumda ilgili müze müdürlüğü veya liman başkanlığından yazılı teyit isteyin.
Yasak sahada dalışın sonuçları
Yasak sahaya girmenin sonucu yalnızca idari para cezasıyla sınırlı kalmayabilir. Sualtındaki kültür varlığına yönelik izinsiz araştırma, kazı yapma veya buluntuyu alıp götürme fiilleri kültür varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuatta ve Türk Ceza Kanunu'nda ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Dalış ekipmanına ve teknesine el konulması da gündeme gelebilir. Bulunan bir eserin iyi niyetle çıkarılması iddiası, tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz; kanun buluntunun yerinde bırakılmasını ve bildirimde bulunulmasını esas alır.
Dalış işletmeleri için sorumluluk zinciri
Ticari dalış merkezlerinde sorumluluk yalnızca dalgıçta değildir. Rotayı belirleyen, brifingi veren ve tekneyi sevk eden işletme de denetime muhatap olur. Bu nedenle işletmelerin; dalış noktası listesini yazılı olarak sabitlemesi, her çıkış için katılımcı ve koordinat kaydı tutması, rehberlere yasak sahaları içeren güncel görsel materyal sağlaması ve müşteri brifinginde yasağı açıkça duyurması beklenir. Bu kayıtlar, olası bir soruşturmada işletmenin özenini gösterecek başlıca delildir.
İdari yaptırımla karşılaşıldığında
Uygulanan idari para cezasına veya idari işleme karşı başvuru yolu ve süresi, ceza tutanağının üzerinde belirtilir. Bu bilgi çoğu zaman gözden kaçırılır ve kısa süre dolduktan sonra itiraz imkânı kalmaz. Tutanak tebliğ edildiği anda tarih not edilmeli, GPS kayıtları ve tekne seyir verileri gibi konumu ispatlayan veriler derhal yedeklenmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; koordinatların değerlendirilmesi ve karşılaşılan yaptırımın türü olaya göre farklılık göstereceğinden, somut bir işlemle karşılaştığınızda profesyonel hukuki görüş almanız uygun olur.