Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi Göç ve Kalkınma Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (GÖKMER) Yönetmeliği, göç ve kalkınma alanında saha araştırması yürüten bir merkezin işleyişini düzenler. Bu alanda çalışırken karşılaşılan en hassas konu, görüşülen kişilerin hukuki statüsü ve gizliliğin korunmasıdır.
Saha Araştırmasında Katılımcının Korunması
Göç araştırmalarında katılımcılar; geçici koruma altındaki kişiler, uluslararası koruma başvurusu sahipleri veya düzensiz göçmenler olabilir. Bu kişilerin statüsü 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde belirlenir. Araştırma sırasında toplanan bilginin, kişinin statüsünü olumsuz etkileyecek biçimde üçüncü kişilere ulaşmaması gerekir. Bu nedenle ham veri ile yayımlanan veri arasında net bir ayrım kurulmalıdır.
Etik Kurul ve Kurumsal Onay
İnsan katılımlı araştırmalarda etik kurul onayının araştırma başlamadan önce alınması esastır. Sonradan alınan onay, önceki verilerin kullanımını meşrulaştırmaz. Onay dosyasında şunlar bulunmalıdır:
- Araştırma soruları ve görüşme formu
- Katılımcı bilgilendirme metni ve rıza formu
- Verinin nerede, ne kadar süreyle saklanacağına dair açıklama
- Tercüman kullanılacaksa gizlilik taahhüdü
Dil Bariyeri ve Rızanın Geçerliliği
Katılımcının anlamadığı bir dilde imzaladığı rıza metni, geçerlilik yönünden tartışmalıdır. Bilgilendirme metninin katılımcının anladığı dilde sunulması ve tercümanın kimliğinin kayda geçirilmesi, hem etik hem hukuki açıdan gereklidir. Sözlü rıza alınan hâllerde bunun tutanakla belgelenmesi gerekir.
Veri Koruma Boyutu
Toplanan bilgiler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındadır; etnik köken, din veya sağlık bilgisi içeren yanıtlar özel nitelikli veri sayılır ve daha sıkı korumaya tabidir. Ses kayıtlarının deşifre sonrası ne olacağı, saklama süresi ve şifreleme yöntemi proje planında yazılı olmalıdır.
Yayın Aşamasında Kimliksizleştirme
- İsim yerine kod kullanın ve kod anahtarını ayrı ortamda saklayın.
- Küçük yerleşim yerlerinde yer adı ve meslek birleşimi kişiyi ele verebilir; birlikte anmaktan kaçının.
- Doğrudan alıntılarda kimliği belirleyici ayrıntıları çıkarın.
- Fotoğraf kullanımı için ayrı rıza alın.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Hassas gruplarla yürütülen araştırmalarda yükümlülükler ağırlaştığından, proje protokolünüzü ve rıza belgelerinizi hukuki değerlendirmeden geçirmeniz uygun olur.