3361 sayılı Karar, Manisa ili sınırlarında tesis edilecek Yeşilova kök çevre hatlar enerji nakil hattının yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji nakil hattı dosyalarının kendine özgü yönü şudur: çoğu olayda taşınmazın tamamı mülkiyet olarak alınmaz, hattın geçtiği koridor üzerinde irtifak hakkı kurulur. Malik tapuda malik olarak kalır, buna karşılık taşınmazın kullanımı kalıcı biçimde kısıtlanır.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında ödenecek bedel, taşınmazın tam değeri değil, kısıtlamanın taşınmazda yarattığı değer azalmasıdır. Bu nedenle dosyanın esası, hattın taşınmazı hangi genişlikte ve hangi biçimde etkilediğinin somutlaştırılmasına dayanır. Malikin hattın altındaki alanı hiç kullanamayacağı varsayımı da, hiçbir kaybı olmadığı varsayımı kadar hatalıdır; ölçüt, kısıtlamanın fiili etkisidir.
Acele El Koyma ile Bedel Tespitinin Sırası
Acele kamulaştırmada idare, bedel tespiti tamamlanmadan önce taşınmaza el koyabilmek için mahkemeden karar ister. Bu aşama malikin bedel hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca sıralamayı değiştirir. Malik bakımından kritik nokta, keşif ve değerlendirme aşamasında dosyada bulunmak ve taşınmazın gerçek kullanım biçimini kayda geçirtmektir; el koyma sonrası arazi görünümü değişeceği için o aşamada toplanacak deliller sınırlı kalır.
Bedeli Etkileyen Somut Unsurlar
- Direk yerlerinin parselin hangi bölümüne, hangi sayıda konumlandığı
- Koridorun taşınmazı ortadan bölmesi nedeniyle kalan kısımların kullanılamaz hale gelmesi
- Tarımsal faaliyette makine ile çalışmanın güçleşmesi
- Bahçe niteliğindeki taşınmazlarda ağaçların kesilmesi ya da budanması
- Taşınmazın imar beklentisi bulunan bir konumda olması
Bedel Artırım Talebinde Delil Stratejisi
- Hat güzergahını gösteren teknik belgeler dosyaya alınır.
- Taşınmazın el koymadan önceki hali tarihli fotoğraf ve ölçümle belgelenir.
- Tarımsal kullanım varsa üretim kayıtları ve ürün desenine ilişkin belgeler toplanır.
- Bilirkişi raporundaki kabul ve varsayımlara ayrı ayrı ve yazılı olarak itiraz edilir.
Hat Kurulduktan Sonra Ortaya Çıkan Talepler
Hattın fiilen geçmesinden sonra, kamulaştırma kapsamı dışında kalan alanlarda da fiili müdahale ya da beklenmeyen zararlar doğabilir. Bu tür talepler kamulaştırma bedelinden ayrı değerlendirilir; zararın oluştuğu tarih ve kapsamı belgelenmediğinde ise sonradan ispatı güçleşir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Hattın taşınmaza etkisi güzergaha ve arazinin kullanımına göre değişeceğinden, dosya özelinde teknik destekli hukuki inceleme yapılması yerinde olur.