Rüzgâr enerjisi santrallerinin şebekeye bağlanması için kurulan iletim hatları, güzergâh boyunca çok sayıda taşınmazı etkiler. 5495 sayılı Karar da bu kapsamda bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu tür dosyalarda maliklerin en sık yaşadığı kayıp, hukuki argümanın zayıflığından değil, taşınmazın hat geçmeden önceki hâlinin belgelenmemiş olmasından kaynaklanır.
Neden erken belgeleme belirleyici
Kamulaştırma bedeli, taşınmazın kamulaştırma anındaki durumu esas alınarak hesaplanır. Direk montajı, yol açma çalışmaları veya kazı işlemleri başladıktan sonra sahaya gelen bilirkişi, taşınmazın önceki hâlini yalnızca dosyadaki belgelerden görebilir. Dikili ağaçlar sökülmüş, sera zarar görmüş ya da sulama hattı kesilmişse ve bunlar önceden belgelenmemişse, kaybın miktarı tartışmalı hâle gelir.
Delil tespiti hangi durumlarda gündeme gelir
- Sahada çalışma başlamışken bedel davası henüz görülmemişse.
- Taşınmaz üzerinde mevsimlik ürün varsa ve hasat öncesi müdahale söz konusuysa.
- Yapı, tesis veya sulama altyapısı gibi kolay ölçülemeyen unsurlar zarar görüyorsa.
- Kamulaştırma dışı alanda fiilî kullanım veya geçiş nedeniyle zarar doğuyorsa.
Kamulaştırılan alan ile fiilen etkilenen alan aynı olmayabilir
Uygulamada sıkça görülen bir sorun, kamulaştırma kapsamına alınan koridorun dışında kalan kısımların da şantiye trafiği, geçici depolama ya da erişim yolu nedeniyle kullanılamaz hâle gelmesidir. Bu kalemler kamulaştırma bedeline kendiliğinden dâhil edilmez; ayrıca ileri sürülmesi ve belgelendirilmesi gerekir. Aksi hâlde malik, yalnızca koridor için ödenen bedelle yetinmek zorunda kalır.
Adım adım hazırlık
- Tapu kaydı, kadastro paftası ve varsa imar durumunu temin edin.
- Taşınmazın mevcut hâlini tarih bilgisi taşıyacak şekilde fotoğraflayın; ağaç sayısı, tür ve yaşını listeleyin.
- Tarımsal üretim yapılıyorsa üretim kayıtlarını, satış belgelerini ve destekleme başvurularını dosyalayın.
- Sahada çalışma başladığında tarih ve kapsamını yazılı olarak not edin.
- Tebligat ve duruşma günlerini tek takvimde toplayın.
Bedel ödendikten sonra da bitmeyen konular
İrtifak kurulan taşınmazlarda kısıtlar kalıcıdır. Hattın bakımı için yapılan girişler, budama işlemleri veya sonradan ortaya çıkan zararlar ayrı taleplerin konusu olabilir. Bu nedenle kamulaştırma dosyası kapandıktan sonra da irtifak sözleşmesinin ve tapu şerhinin kapsamının bilinmesi gerekir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Sahada çalışma başlamışsa vakit darlığı belirleyici olduğundan, delil tespiti gibi geçici koruma yollarının gecikmeden değerlendirilmesi malikin lehinedir.