Enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 5496 sayılı Karar, kısmi kamulaştırmanın en çok tartışılan yönünü gündeme getirir: taşınmazın bir bölümü alındığında geriye kalan kısmın uğradığı değer kaybı nasıl karşılanır?
Kısmi kamulaştırma neden ayrı bir sorun
Bir taşınmazın tamamı kamulaştırıldığında hesap görece basittir. Oysa hat güzergâhı bir tarlayı ikiye böldüğünde, parselin geri kalanı eskisi gibi kullanılamaz hâle gelebilir. Makine ile ekim yapılamayan dar şeritler, ulaşımı kesilen bölümler veya yapılaşma imkânı ortadan kalkan alanlar ortaya çıkar. Bu kayıp, alınan kısmın metrekare bedeliyle sınırlı değildir ve ayrıca hesaplanmalıdır.
Değer kaybı iddiasının dayanakları
- Parselin geometrisinin bozulması ve kullanılabilir alanın küçülmesi.
- Yola veya sulama kaynağına erişimin kesilmesi.
- İrtifak koridoru nedeniyle yapılaşma ve ağaç yüksekliği kısıtı doğması.
- Bütünlüğü bozulan alanın pazarlanabilirliğinin azalması.
- Tarımsal işletme bütünlüğünün ortadan kalkması.
Rapordaki hesabın denetlenmesi
Bilirkişi raporunda değer kaybının hangi yöntemle bulunduğu açıkça gösterilmelidir. Yalnızca bir oran belirtilip gerekçe verilmemesi, raporun denetlenebilirliğini ortadan kaldırır ve itirazın en güçlü dayanağını oluşturur. Malikin itirazında; kamulaştırma öncesi ve sonrası kullanım senaryolarının karşılaştırmalı olarak anlatılması, sahadan alınmış ölçüm ve fotoğraflarla desteklenmesi beklenir.
Bazı hâllerde kalan kısmın da alınması istenebilir
Geriye kalan bölümün kullanılamaz hâle gelmesi durumunda, malikin bu kısmın da kamulaştırılmasını talep etmesi gündeme gelebilir. Böyle bir talebin kabul görmesi için kalan alanın ekonomik olarak kullanılamayacağının somut verilerle ortaya konulması gerekir. Talebin dava sırasında ve süresinde ileri sürülmesi önemlidir; sonradan gündeme getirilen istemler çoğu kez incelenmez.
Malikin dosya hazırlık sırası
- Kamulaştırma haritasını tapu ve kadastro verisiyle çakıştırarak hangi kısmın alındığını netleştirin.
- Kalan alanın ölçülerini ve şeklini gösteren bir kroki hazırlatın.
- Mevcut kullanım biçimini ve makine erişimini gösteren tarihli görüntüler edinin.
- Bölgedeki benzer satışları tapu bilgisiyle derleyin.
- Keşifte hazır bulunun ve tespit edilmesini istediğiniz hususları tutanağa geçirtin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Kısmi kamulaştırmalarda kayıp çoğu zaman raporun ayrıntısında gizli olduğundan, dosyanın teknik yönüyle birlikte hukuki incelemeye tabi tutulması yerinde olur.