400 kV Diyarbakır 3 (Beyhan 1)-Çınar branşman noktası enerji iletim hattı projesi kapsamında gösterilen taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına dair 7123 karar sayılı işlem, tipik bir hat güzergâhı kamulaştırmasıdır. Bu tür dosyaların mantığı, alanın tamamının elden çıkmasına değil, kullanımın kalıcı olarak sınırlanmasına dayanır.
İletim Hattında Neden İrtifak Kurulur?
Yüksek gerilim hatlarında idarenin ihtiyacı, taşınmazın mülkiyeti değil, hattın geçtiği koridorda güvenlik mesafesinin korunmasıdır. Bu nedenle güzergâh boyunca irtifak hakkı kurulur; tapu malikte kalır ancak koridorda yapı yapmak, belirli yükseklikte ağaç yetiştirmek veya kısıtlayıcı faaliyette bulunmak mümkün olmaz.
Direk Yeri ile Koridor Arasındaki Fark
Dosyada iki ayrı kalem bulunur ve ikisi farklı değerlendirilir:
- Direk yerleri: Fiilen işgal edilen küçük alanlar; genellikle mülkiyet kamulaştırmasına veya tam kullanım kaybına karşılık gelir.
- Hat koridoru: Direkler arasında kalan şerit; kullanım kısıtına dayalı irtifak bedeliyle karşılanır.
Malikin sıkça gözden kaçırdığı nokta, direk yerlerinin tarlayı ikiye bölmesi nedeniyle tarımsal işletmecilikte doğan pratik zorluktur. Bu husus keşifte açıkça ifade edilmelidir.
Tarımsal Faaliyete Etkisi
Koridor altında kalan alanda sulama sistemi kurulması, yüksek gövdeli ürün ekimi veya makineli hasat kısıtlanabilir. Ceviz, kavak, meyve bahçesi gibi dikili alanlarda kayıp yalnızca yıllık gelir değil, ağaçların bütünüyle kesilmesi biçiminde ortaya çıkar. Bu nedenle dosyaya ağaç sayımı, yaşı ve verim durumuna ilişkin ayrıntılı tespit sunulması gerekir.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Nasıl Etkili Olur?
Rapora yönelik genel nitelikte itirazlar sonuç vermez. Etkili itiraz, hesabın hangi kaleminin hangi nedenle hatalı olduğunu gösterir:
- Kullanılan ürün deseni bölgedeki gerçek ekim düzenine uymuyorsa buna ilişkin resmî kayıt sunun.
- Verim ve fiyat verileri güncel değilse ilgili kurum verileriyle karşılaştırın.
- İrtifak nedeniyle uygulanan değer düşüklüğü oranı, koridorun parseli fiilen kullanılamaz hale getirdiği ölçüde düşük kalmışsa gerekçesini somutlaştırın.
- Kalan kısımdaki değer azalışının hesaba katılıp katılmadığını kontrol edin.
Sonrasında Ne Olur?
İrtifak tapuya şerh edilir ve taşınmazın devrinde de devam eder. Bu nedenle satış düşünen maliklerin, alıcıya koridorun sınırlarını ve kısıtları açıklaması gerekir; aksi halde ayıp ve sözleşmeye aykırılık tartışmaları doğabilir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Güzergâh, direk konumu ve arazi niteliği her parselde farklı olduğundan, dosyanıza özgü teknik ve hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.