Kahramanmaraş merkezli depremlerden zarar gören Malatya ili Kuluncak ilçesinde yürütülecek atıksu arıtma tesisi yapımı kapsamında bazı taşınmazların Malatya Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8519 sayılı Karar, afet sonrası altyapı yatırımlarında sık başvurulan bir usulü örnekler. Burada acele kamulaştırmanın olağan usulden farkı ve malikin elindeki imkânlar açıklanmaktadır.
Acele kamulaştırma neden farklıdır?
Olağan kamulaştırmada idare önce kıymet takdiri yapar, ardından satın alma usulünü dener; anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır ve mülkiyet ancak bedel yatırıldıktan sonra el değiştirir. Acele kamulaştırmada ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun bu usule ilişkin hükmü uyarınca mahkemenin kısa sürede yaptıracağı keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenen bedelin bankaya bloke edilmesi üzerine idareye taşınmaza el koyma yetkisi tanınır. Yani el koyma öne alınır, bedel tartışması sonraya bırakılır.
Deprem gerekçesi kararı denetim dışı bırakır mı?
Hayır. Aciliyet gerekçesi kararın hukuka uygunluk denetimini ortadan kaldırmaz; yalnızca el koymanın zamanlamasını değiştirir. Malik, hem acele kamulaştırma kararına karşı idari yargıda iptal talebinde bulunabilir hem de bedel tespiti aşamasında değer artırıcı unsurları ileri sürebilir. Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir, birlikte yürütülebilir.
Bedel aşamasında belirleyici olan unsurlar
- Taşınmazın arsa mı arazi mi sayıldığı: bu nitelendirme bedelin hesaplanma yöntemini kökten değiştirir.
- Arazi ise ekilen ürün, sulama imkânı, verim ve dikili ağaç sayısı.
- Üzerindeki yapı, kuyu, depo, ahır gibi mütemmim cüzler ve bunların yaşı.
- Kısmi kamulaştırma hâlinde kalan kısmın kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği.
Sık yapılan hatalar
- Bloke edilen bedeli itirazsız çekmek ve bunun bedele rıza sayılabileceğini hesaba katmamak.
- Keşif gününe katılmamak; oysa arazideki fiili durumu göstermenin en etkili anı keşiftir.
- Bilirkişi raporuna süresi içinde ve gerekçeli itiraz etmeyip sadece bedelin düşüklüğünden yakınmak.
- Ürün ve ağaç varlığını tarihli fotoğraf, ziraat odası kaydı veya çiftçi kayıt sistemi belgesiyle desteklememek.
Kısa kontrol listesi
Tapu kaydını ve parsel sınırlarını güncel olarak alın, kamulaştırılan alanın yüzölçümünü krokiden doğrulayın, keşif tarihini takip edin, tesise ilişkin proje ve güzergâh bilgisini idareden yazılı isteyin. Ayrıca kamulaştırılan taşınmaz beş yıl içinde amacına uygun biçimde kullanılmazsa 2942 sayılı Kanun'un geri alma hakkını düzenleyen hükmünün gündeme gelebileceğini not edin.
Bu rehber genel bilgi sunar; Kuluncak'taki taşınmazınıza ilişkin süreler dosyanızdaki tebligat tarihlerine göre işlediğinden, karar örneğinizle birlikte bir hukukçuya danışmanız yararlı olacaktır.