9630 sayılı Karar, güzergâhları belirlenen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların TEDAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Dağıtım hatlarında çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyeti değil, hattın geçtiği koridor üzerinde bir irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu ayrım, hem bedelin hesaplanmasını hem de malikin taşınmazı kullanmaya devam edip edemeyeceğini belirler.
Mülkiyet Değil İrtifak: Kapsam Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu kaydına idare lehine bir hak şerhi işlenir; mülkiyet malikte kalmaya devam eder. Buna karşılık koridor üzerinde yapı yapma, belirli yükseklikte ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetler kısıtlanır. Bu nedenle sorulacak ilk soru, kısıtlamanın taşınmazın hangi bölümünü ve hangi kullanımını etkilediğidir.
Güzergâh Haritasının Okunması
Karar ekindeki güzergâh ve kamulaştırma bilgileri, hattın parselin neresinden geçtiğini gösterir. Malikin kontrol etmesi gereken noktalar şunlardır:
- Direk yerlerinin parselin hangi kısmına isabet ettiği,
- Koridorun genişliği ve parseli ikiye bölüp bölmediği,
- Yapılaşma hakkı bulunan bir bölümün koridor altında kalıp kalmadığı,
- Mevcut sulama ve yol güzergâhının etkilenip etkilenmediği.
İrtifak Bedelinde Değer Kaybı Kalemi
İrtifak bedeli hesaplanırken yalnızca koridorun alanı değil, kısıtlamanın taşınmazın tamamının değerinde yarattığı azalma da dikkate alınır. Parselin ortasından geçen bir hat, kenarından geçen bir hatta göre çok daha yüksek bir değer kaybına yol açabilir. Bilirkişi raporunda değer kaybı oranının nasıl belirlendiği açıkça gösterilmemişse, bu husus itiraz dilekçesinin merkezine alınmalıdır.
Sonradan Genişletme ve Fiilî El Atma
Kamulaştırma kararında belirtilen koridorun dışına taşan bir kullanım söz konusu olursa, bu kısım için ayrı bir kamulaştırma yapılması gerekir. Kamulaştırmasız fiilî el atma hâlinde malikin talep edebileceği haklar farklı bir hukuki temele dayanır ve buradaki süre ile görevli mahkeme de değişir. Bu nedenle sahadaki uygulamanın karar ekindeki güzergâhla örtüşüp örtüşmediğinin fotoğraf ve ölçümle tespiti önem taşır.
Malik İçin Kontrol Listesi
- Tapu kaydındaki şerhin kapsamını ve tarihini inceleyin.
- Keşifte direk yerlerini ve etkilenen ağaçları tutanağa geçirtin.
- Bedelin bankaya yatırıldığı hesabı ve dosya numarasını öğrenin.
- Taşınmazın kalan kısmının kullanılabilirliğini teknik raporla belgelendirin.
Bu rehber genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. İrtifak kamulaştırmalarında bedel ve değer kaybı hesabı büyük ölçüde teknik verilere dayandığından, tebligat sonrasında dosyanın hukuki ve teknik yönüyle birlikte değerlendirilmesinde yarar bulunmaktadır.