Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları, mağdur açısından iki ayrı sorunu aynı anda doğurur: içeriğin hızla yayılması ve delilin kısa sürede kaybolması. Bu nedenle deepfake vakalarında ilk saatlerde yapılanlar, aylar sonra açılacak davanın sonucunu belirler. Aşağıda delil zincirinin kurulması ve başvurunun hangi mercie yöneltileceği ele alınmaktadır.
Aynı Olay, Üç Farklı Hukuki Yol
Bir deepfake içeriği; içeriğin niteliğine göre kişilik haklarına saldırı, hakaret, iftira, özel hayatın gizliliğinin ihlali ya da veri ihlali boyutu taşıyabilir. TCK 243-245 arasındaki bilişim suçları esas olarak sisteme hukuka aykırı erişim ve veriye müdahale hâllerini düzenler; sahte içerik üretimi tek başına her zaman bu maddeler kapsamında değerlendirilmeyebilir. 5651 sayılı Kanun içeriğe erişimin engellenmesi yolunu, KVKK ise kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesine karşı idari şikâyet yolunu açar. Bu üç yol birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman paralel yürütülmesi gereken hatlardır.
Delil Zincirini İlk Görüşte Başlatmak
- İçeriğin tam bağlantı adresi, kullanıcı adı ve yayın zamanı yazılı olarak kaydedilir.
- Ekran görüntüsü değil, mümkünse tarih ve saat bilgisi görünen ekran kaydı alınır.
- İçeriğin kendisi özgün dosya formatında indirilerek değiştirilmeden saklanır.
- Platforma yapılan bildirim ve alınan cevaplar arşivlenir.
- İçeriğin yayılma haritası, paylaşan hesaplar listelenerek çıkarılır.
Delilin kim tarafından, ne zaman ve hangi cihazla elde edildiği belirsizse, karşı taraf içeriğin sonradan üretildiğini ileri sürebilir. Bu riski azaltmak için kayıt işleminin tanık huzurunda ya da resmî tespit yoluyla yapılması tercih edilmelidir.
Yanlış Merci Riski Nerede Doğar
Erişimin engellenmesi talebiyle savcılığa, suç duyurusuyla sulh ceza hâkimliğine ya da veri ihlali şikâyetiyle doğrudan mahkemeye gitmek, dosyanın haftalarca yol almasına neden olur. İçeriğin kaldırılmasına ilişkin talep ile ceza soruşturması talebi ayrı dilekçelerle ve ayrı mercilere yöneltilmelidir. Maddi ve manevi tazminat talebi ise hukuk mahkemesinin konusudur ve ceza dosyasının sonucu beklenmeden açılabilir.
İçeriğin Sahteliğini Kim Gösterecek
Deepfake iddiasında teknik inceleme kaçınılmazdır. Görüntüdeki sıkıştırma izleri, ses spektrumu tutarsızlıkları ve üretim izlerine ilişkin inceleme talebinin, hangi sorulara cevap arandığı açıkça yazılarak istenmesi gerekir. Soru listesi olmayan bir bilirkişi talebi, çoğunlukla genel ifadelerle sonuçlanan bir raporla döner.
Zamanla Yarışan Adımlar
Platform kayıtlarının saklama süreleri sınırlıdır. Bu nedenle içeriğin kaldırılmasını beklemeden, trafik ve bağlantı kayıtlarının muhafazasına yönelik talebin erken aşamada iletilmesi gerekir. İçerik kaldırıldıktan sonra failin tespiti çoğu zaman yalnızca bu kayıtlara bağlı kalır.
Burada anlatılanlar yol gösterici genel bilgilerdir. İçeriğin türü, yayınlandığı platform ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ilk adım atılmadan önce dosyanın bir hukukçuyla birlikte planlanması önerilir.