Sentetik ses ve görüntü üretiminin yaygınlaşmasıyla birlikte bilişim uyuşmazlıklarında tartışma, çoğu zaman fiilin varlığından çok elimizdeki materyalin üretilmiş olduğunun ve kim tarafından yayıldığının gösterilebilmesi üzerinde yoğunlaşıyor. Deepfake dosyalarında kaybedilen hakların büyük kısmı hukuki değerlendirme hatasından değil, içeriğin kaybolması ya da kaydın niteliğinin sonradan tartışmalı hâle gelmesinden kaynaklanıyor. Aşağıdaki kontrol listesi, TCK 243-245, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde delil zincirini ayakta tutmayı hedefliyor.
Zincir neden ilk günlerde kurulur
Sentetik içerik hızla çoğaltılır, kaynak hesap kapatılır, platform kayıtları rotasyona girer. Bu nedenle içeriğin bulunduğu adresin, yayın tarihinin ve yayan hesabın kimlik izlerinin gecikmeden sabitlenmesi gerekir. İçeriğin sadece ekran görüntüsüyle kaydedilmesi çoğu zaman yetersiz kalır; dosyanın kendisi, adres bilgisi ve erişim anı birlikte belgelenmelidir.
Kayıt altına alınacak izler
- İçeriğin barındığı tam adres ve erişim anına ilişkin kayıt
- Ham dosyanın indirilmiş hâli; sıkıştırılmamış sürüm varsa öncelikli olarak
- Yayan hesabın kullanıcı adı, profil bilgisi ve varsa önceki paylaşımları
- İçeriğin yayıldığı ikincil hesaplar ve mesajlaşma grupları
- Mağdurun gerçek ses veya görüntü örnekleri; karşılaştırmalı inceleme bunlar üzerinden yapılır
Zinciri kıran uygulama hataları
- Dosyanın yeniden kaydedilerek veya paylaşılarak orijinal veri niteliğinin bozulması
- Yalnızca telefon galerisinde saklanan, kaynağı belirsiz kopyalarla yetinilmesi
- Erişimin engellenmesi talebiyle içeriğin ortadan kaldırılıp örneğin saklanmaması
- Teknik inceleme talebinin dosyaya geç girmesi, bu sırada platform kayıt süresinin dolması
Erişim engelleme ile ceza yolunun sırası
Kişilik hakkı ihlali doğuran yayınlar için sulh ceza hâkimliğinden içerik çıkarılması ve erişimin engellenmesi istenebilir. Ancak bu talebin, ceza soruşturmasına esas olacak örneğin muhafazasından önce sonuçlanması ispat açısından sorun yaratır. Doğru sıralama, önce delilin sabitlenmesi, ardından yayının durdurulmasıdır. Kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi boyutu varsa KVKK yolundaki başvuru da ayrıca değerlendirilir.
Uzlaşma mı, dava mı
Bazı bilişim ve hakaret nitelikli fiiller uzlaştırma kapsamına girebilir. Uzlaşma, içeriğin kaldırılması ve yayının durdurulmasına dair somut taahhüt içeriyorsa mağdur açısından hızlı sonuç verebilir. Buna karşılık içerik başka hesaplara yayılmışsa, uzlaşma tek bir failin sorumluluğunu sonlandırıp yayılımı durdurmayabilir. Karar verilirken içeriğin ne kadar dağıldığı, failin erişim kaldırma imkânı ve tazminat yolunun ayrı yürütülüp yürütülmeyeceği birlikte değerlendirilmelidir.
Değerlendirme notu
Buradaki başlıklar genel bilgilendirme amacı taşır. Her deepfake iddiasının teknik zemini ve platform koşulları farklıdır; yayının niteliğine göre izlenecek yol da değişir. Somut olayda karar vermeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından bütün olarak incelenmesi yerinde olur.