Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve seslerin mağduru olan kişiler genellikle tek bir dilekçeyle sonuç almayı bekler. Oysa deepfake olaylarında paralel yürüyen üç ayrı hat vardır: ceza soruşturması, içeriğin erişimden kaldırılması ve kişisel veri boyutu. Bu hatların merciileri ve süreleri farklıdır; birini diğerinin yerine kullanmak en sık rastlanan hak kaybı sebebidir.
Önce Delili Sabitleyin, Sonra Dilekçe Yazın
Sahte içerik çoğu zaman şikâyetten kısa süre sonra kaldırılır ya da hesap kapatılır. Bu yüzden ilk saat kritiktir: içeriğin bulunduğu adres, yayın tarihi, hesap bilgileri ve etkileşim sayıları ekran görüntüsü ve tercihen tespit tutanağı ile kayıt altına alınmalıdır. Dosya, kaynak dosyanın üstverisini de içeriyorsa üretim izlerinin incelenmesi mümkün olabilir. Delil sabitlenmeden yapılan başvuru, içerik silindikten sonra soruşturmanın dayanaksız kalmasına yol açar.
Fiilin Nitelendirilmesi Süreyi Belirler
Deepfake tek bir suç adı altında toplanmaz. İçeriğe göre hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması, müstehcenlik ya da bilişim sistemleri kullanılarak işlenen dolandırıcılık gündeme gelebilir. Bu ayrım usul açısından belirleyicidir: şikâyete bağlı suçlarda kanunda öngörülen şikâyet süresi işlemeye başlar ve fail ile fiilin öğrenilmesinden itibaren hesaplanır. Resen soruşturulan suçlarda ise ihbar her zaman mümkündür. Nitelendirme yanlış yapıldığında, süreye tabi olduğu fark edilmeyen talep zamanaşımına uğrayabilir.
Hangi Talep Nereye Gider
- Suç duyurusu: Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; kolluğa verilen dilekçe de savcılığa iletilir.
- İçeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi: 5651 sayılı Kanun çerçevesinde sulh ceza hâkimliğinden karar istenir; bazı hâllerde önce içerik veya yer sağlayıcıya başvuru yolu işletilir.
- Kişisel veri boyutu: Görüntü ve ses kişisel veri niteliğinde olduğundan 6698 sayılı KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurula şikâyet yolu ayrıca değerlendirilir.
- Tazminat: Kişilik hakkı ihlaline dayalı maddi ve manevi tazminat talepleri hukuk mahkemesinde ayrı bir davanın konusudur.
Dilekçenin İçeriği Neden Sonucu Değiştirir
Savcılığa verilen dilekçede yalnızca mağduriyet anlatılırsa dosya çoğu zaman genel araştırma ile sınırlı kalır. Etkili bir metin; içeriğin yayıldığı platformları, IP ve abone kayıtlarının hangi kurumdan isteneceğini, hesabın bağlı olduğu iletişim bilgilerini ve yapılmasını istediğiniz somut araştırma taleplerini açıkça sıralar. Ayrıca içeriğin yayılmaya devam ettiği belirtilerek gecikmesinde sakınca bulunan hâl vurgulanmalıdır.
Takip ve İkinci Aşama
- Soruşturma numarası alınır ve dosyaya vekâletname veya mağdur sıfatıyla erişim sağlanır.
- Yeni yayınlar çıktıkça ek beyan ile dosyaya eklenir.
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilirse, kanunda öngörülen süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir.
- Erişim engeli kararının uygulanıp uygulanmadığı düzenli aralıklarla denetlenir.
Yukarıdakiler yol gösterici niteliktedir; içeriğin türü, yayıldığı mecra ve failin belirlenebilirliği süreci köklü biçimde değiştirir. Somut olayınızda kayıpsız ilerlemek için delil sabitlemenin hemen ardından hukuki destek almanız önerilir.