Bir kişinin yüzünün veya sesinin yapay zekâ ile üretilmiş görüntülere yerleştirilmesi, hem kişilik haklarına saldırı hem de duruma göre suç oluşturabilen bir eylemdir. Bu dosyalarda zaman en kıymetli kaynaktır: içerik yayıldıkça delil sabitleme güçleşir ve usule aykırı işlem nedeniyle yapılan başvurular geri döner. Aşağıda deepfake içeriklere karşı tazminat odaklı bir başvuru sırası anlatılmaktadır.
İlk Yirmi Dört Saatte Yapılması Gerekenler
Önce içerik olduğu gibi kayıt altına alınmalıdır. Ekran görüntüsü tek başına yetersizdir; bağlantı adresi, yayın tarihi, hesap kimliği, görüntülenme sayısı ve varsa yeniden paylaşan hesaplar birlikte belgelenmelidir. Mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılması ya da dosyanın karma değeriyle birlikte saklanması, sonradan içerik silinse bile ispat gücünü korur. Bu aşamada içeriğin karşı tarafa bildirilmesi, silinmesine ve delilin kaybolmasına yol açabileceğinden sıralamaya dikkat edilmelidir.
İki Ayrı Hat: Kaldırma ve Tazminat
Süreç birbirini bekleyen değil, paralel yürüyen iki hattan oluşur. 5651 sayılı Kanun kapsamında sulh ceza hâkimliğinden içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi istenebilir; bu yol hızlıdır ancak zararı gidermez. Maddi ve manevi tazminat talebi ise TBK ve TMK hükümlerine dayanan ayrı bir yargılamayı gerektirir. Ceza boyutunda ise fiilin niteliğine göre TCK kapsamındaki hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve TCK 243-245 kapsamındaki bilişim suçları gündeme gelebilir. Aynı olayın üç ayrı mercide farklı sürelerle işlediği unutulmamalıdır.
Tazminat Dosyasında İspat Kurgusu
- İçeriğin gerçek olmadığı teknik olarak ortaya konur; görüntü ve ses analizinde uzman görüşü alınır.
- İçeriğin davacıyı tanınır kıldığı, yani hedefin kim olduğunun anlaşıldığı gösterilir.
- Yayılma genişliği, izlenme ve paylaşım verileriyle sayısallaştırılır.
- Manevi zarar için sosyal ve mesleki sonuçlar, maddi zarar için gelir kaybı belgelenir.
- Sorumluluk zinciri kurulur: içeriği üreten, ilk paylaşan ve bildirime rağmen kaldırmayan sağlayıcı ayrı ayrı değerlendirilir.
Sık Yapılan Usul Hataları
- Kaldırma kararı alındıktan sonra tazminat hattının unutulması
- Şikâyet dilekçesinde eylemin hukuki nitelendirmesinin hiç yapılmaması
- Yalnızca platform şikâyet formuna güvenilmesi ve resmî başvurunun geciktirilmesi
- Yurt dışı kaynaklı hesaplarda muhatabın belirlenmeden dilekçe verilmesi
- Verilerin işlenmesi boyutu için KVKK kapsamındaki başvuru yolunun gözden kaçırılması
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İçeriğin yayıldığı platform, failin belirlenebilirliği ve zararın türü izlenecek yolu değiştirebilir; bu nedenle hızlı hareket etmeden önce kısa bir hukuki değerlendirme almak yararlı olacaktır.