Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları, mağdur açısından tek bir hukuki yol değil, birbirine paralel ilerleyen üç ayrı hat doğurur: içeriğin yayından kaldırılması, cezai soruşturma ve maddi-manevi tazminat. Bu üç hat farklı mercilere aittir ve birinin başlatılması diğerini kendiliğinden harekete geçirmez. TCK 243-245 hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde merci haritası aşağıdadır.
Üç Hattı Baştan Ayırmak
Erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması talebi, 5651 sayılı Kanun kapsamında hızlı sonuç veren bir koruma tedbiridir; amacı zararı durdurmaktır, tazmin etmek değildir. Tazminat talebi ise ayrı bir hukuk davasının konusudur. Cezai boyut ise şikâyet veya ihbarla savcılıkta başlar. Mağdurun en sık yaptığı hata, tek dilekçeyle her üç sonucu birden elde edeceğini varsaymaktır.
İçeriğin Kaldırılmasında Merci Seçimi
Kişilik hakkı ihlali doğuran yayınlarda, içerik veya yer sağlayıcıya doğrudan başvuru yolu ile hâkimlikten karar alma yolu birlikte işletilebilir. Karar alınırken talebin hangi bağlantı adreslerini kapsadığı tek tek gösterilmelidir; genel ve adres belirtmeyen talepler, kapsamı belirsiz olduğu için sonuçsuz kalabilir. Aynı içeriğin ayna sitelerde çoğalması ihtimaline karşı, başvurunun güncellenebilir biçimde kurgulanması gerekir.
Tazminat Davasında Görev ve Yetki
Kişilik hakkı ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri genel hükümlere tabi hukuk davasıdır. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri her zaman bir seçenektir; haksız fiil niteliğindeki yayınlarda fiilin işlendiği yer ve zararın meydana geldiği yer mahkemeleri de gündeme gelir. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde bu ölçütlerin somutlaştırılması, dilekçede erişim ve yayılma verilerinin gösterilmesine bağlıdır.
Delilin Usule Uygun Toplanması
- İçerik kaybolmadan önce zaman damgalı ekran görüntüsü ve bağlantı adresi kaydı
- Yayının erişilebilirliğini gösteren tespit tutanağı talebi
- Sahteliği ortaya koyacak teknik inceleme için kaynak dosyanın ham hâliyle saklanması
- Kişisel verinin hukuka aykırı işlendiği hâllerde KVKK yolunun ayrıca değerlendirilmesi
- Mağdurun kendi cihazından yapılan kayıtlarda elde ediliş biçiminin tartışmaya açık bırakılmaması
Usule Aykırı İşlem Riski
Bu dosyalarda en sık görülen usul sorunu, kaldırma kararı ile tazminat davasının aynı dilekçede talep edilmesi ve merci uyuşmazlığı nedeniyle her ikisinin de gecikmesidir. İkinci sık hata, cezai şikâyetin sonucunu bekleyip hukuk davasının süresini kaçırmaktır; ceza dosyasının kesinleşmesi beklenmeden tazminat talebinin ayrıca zamanında ileri sürülmesi gerekir.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeveyi anlatır; içeriğin türü, yayıldığı platform ve tarafların konumu farklı bir yol haritası gerektirebilir. Somut dosyada adım atmadan önce hukuki destek almanız önerilir.