Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve seslerde mağdurun karşılaştığı asıl güçlük, içeriğin kendisi kadar hangi kuruma önce başvurulacağının bilinmemesidir. Deepfake olaylarında içerik dakikalar içinde çoğalır; yanlış mercie yapılan başvuru hem zaman hem de delil kaybı doğurur. Aşağıdaki rehber, TCK, 5651 ve KVKK ekseninde tazminat hedefiyle ilerleyen bir dosyanın merci haritasını çıkarır.
Dört Ayrı Kapı, Dört Ayrı Takvim
- İçeriğin yayından kaldırılması: 5651 sayılı Kanun kapsamında kişilik hakkı ihlali nedeniyle içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
- Ceza soruşturması: Görüntünün üretilme ve yayılma biçimine göre TCK kapsamındaki suçlar bakımından Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulur; TCK 243-245 arasındaki bilişim sistemine yönelik fiiller ayrıca değerlendirilir.
- Veri koruma yolu: Görüntü ve ses kişisel veri niteliğinde olduğundan, işleyen platform veya kişi bakımından KVKK süreci işletilebilir.
- Tazminat: Maddi ve manevi tazminat talepleri hukuk mahkemesinde ayrı bir davanın konusudur; erişim engelleme kararı tek başına tazminat sonucunu doğurmaz.
Bu dört yol birbirinin alternatifi değildir, ancak sıralaması önemlidir. Erişim engelleme kararı hızlı sonuç verirken, aynı karar içeriğin delil olarak kaybolmasına da yol açabilir.
İlk Saatlerde Yapılması Gerekenler
- İçeriğin tam bağlantı adresi, yayın tarihi ve görünür etkileşim sayısı kayda alınır.
- Ekran görüntüsü yerine, tarih ve adres bilgisini birlikte gösteren tespit yöntemi tercih edilir.
- Video ve ses dosyasının kendisi, sıkıştırılmamış hâliyle ayrı bir ortama kopyalanır.
- Yayını yapan hesabın profil bilgileri ve varsa önceki paylaşımları arşivlenir.
- Erişim engelleme talebinden önce delil tespiti tamamlanır.
Tazminat Talebini Ölçülebilir Kurmak
Manevi tazminatta içeriğin yayılma genişliği, mağdurun tanınırlığı, içeriğin cinsel veya itibar zedeleyici nitelik taşıyıp taşımadığı ve kaldırma taleplerine verilen yanıt süresi belirleyici olur. Maddi zarar iddia ediliyorsa sözleşmesi feshedilen iş ilişkileri, iptal edilen anlaşmalar ya da itibar onarımı için yapılan giderler belgeyle desteklenmelidir. Talebin soyut kalması, dosyanın esasına girilse bile hükmedilecek miktarı doğrudan etkiler.
Sık Karşılaşılan Merci Hataları
Erişim engelleme talebinin tazminat dilekçesiyle birlikte hukuk mahkemesine sunulması, içeriğin yayında kalmasına neden olur. Aynı şekilde, yalnızca platformun kendi bildirim formunun doldurulup resmi başvuru yapılmaması da süre işlemeye devam ettiği için risk yaratır. Yurt dışı merkezli platformlarda ise başvurunun Türkçe ve resmi kanaldan yapılması, sonradan ispat açısından önem taşır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve her olayın teknik özellikleri farklıdır. Sahte içerik dosyalarında delilin ilk aşamada doğru biçimde sabitlenmesi belirleyici olduğundan, süreç başlarken hukuki destek alınması önerilir.