İnternet üzerinden yayılan bir içeriğe karşı hızlı hareket etmek gerekir; ancak hız, doğru mercie ve doğru belge düzeniyle birleşmediğinde talep reddedilir ve içerik yayında kalmaya devam eder. 5651 sayılı Kanun ekseninde erişim engeli talepleri, klasik dava mantığından farklı bir usul izler. Bu rehber, merci seçimi ile dijital delil zincirinin nasıl kurulacağını ele alıyor.
Hangi Merci, Hangi Talep
Kişilik hakkı ihlali iddiasına dayalı içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi talepleri sulh ceza hâkimliğine yapılır. Erişim Sağlayıcıları Birliği üzerinden yürüyen uygulama adımları ile hâkimlik kararı arasındaki ilişki, talebin türüne göre değişir. Suç şüphesi varsa aynı olay için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet ayrıca gündeme gelir; içeriğin bilişim sistemine hukuka aykırı erişim, verileri hukuka aykırı ele geçirme veya sistemi engelleme boyutu varsa Türk Ceza Kanunu kapsamındaki hükümler devreye girer. Aynı olayın hem koruma tedbiri hem ceza soruşturması yönü bulunabileceği için iki hat paralel yürütülmelidir.
Talebin Kapsamını Somutlaştırmak
- Engellenmesi istenen içerik, tam adres bilgisiyle tek tek belirtilir; genel ifadelerle yapılan talepler karşılanmaz.
- Aynı içeriğin ayna adreslerde bulunup bulunmadığı önceden taranır.
- URL bazlı engelleme ile alan adı bazlı engelleme arasındaki fark, ölçülülük açısından açıklanır.
- İhlalin hangi kişilik hakkını zedelediği somut cümlelerle gösterilir.
Delil Zinciri Nasıl Kurulur
Dijital delilin değeri, elde edilme biçiminin gösterilebilmesine bağlıdır. Ekran görüntüsü tek başına çoğu zaman zayıf kalır; içeriğin adresi, tespit tarihi ve saati, tespiti yapan kişi ve kullanılan yöntem birlikte kayıt altına alınmalıdır. Noter aracılığıyla tespit, içeriğin belirli bir tarihte yayında olduğunu göstermek bakımından güçlü bir belge üretir. Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin bir boyut varsa KVKK kapsamındaki başvuru yolu da ayrıca değerlendirilmeli, iki yolun süreleri birbirine karıştırılmamalıdır.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıp
Talebin yanlış mercie yapılması, içerik adreslerinin eksik verilmesi, kararın uygulanması için gerekli bildirimin yapılmaması ve karara itiraz süresinin kaçırılması en sık görülen kusurlardır. Erişim engeli kararlarına karşı itiraz kısa sürelere tabidir ve süre tebliğ ile işlemeye başlar. İçerik bu arada çoğaltılırsa, yeni adresler için yeni talep gerekeceği baştan öngörülmelidir.
Uygulama Sırası
- İçerik tespiti yapılır ve zaman damgalı biçimde kayda alınır.
- Talebin niteliği belirlenir: içeriğin çıkarılması, erişim engeli veya her ikisi.
- Suç boyutu varsa şikâyet dilekçesi ayrı bir dosya olarak hazırlanır.
- Karar sonrası uygulamanın gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir.
- Ayna adresler için izleme takvimi kurulur.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; içeriğin niteliği, yayıncının konumu ve ihlalin ağırlığı uygulanacak usulü değiştirir. İçerik yayılmaya devam ediyorsa, tespit ve başvuru adımlarının gecikmeden bir hukukçu eşliğinde yürütülmesi sonucu doğrudan etkiler.