Oltalama (phishing) yoluyla hesabından para çıkan bir kişinin önünde tek bir dosya yoktur; birbirinden bağımsız yürüyen en az üç ayrı süreç bulunur. Zararın tazmini için açılacak dava ile failin cezalandırılması için yürütülen soruşturma farklı mahkemelerde, farklı ispat ölçütleriyle ilerler. TCK, 5651 ve KVKK düzenlemeleri bu süreçlerde ayrı ayrı devreye girer. Aşağıda hangi talebin nereye yöneltileceği ve usule aykırı işlem riskinin nerede oluştuğu ele alınmaktadır.
Üç Ayrı Kanal, Üç Ayrı Merci
- Ceza kanalı: Bilişim sistemleri aracılığıyla hukuka aykırı yarar sağlama iddiası Cumhuriyet başsavcılığına şikâyetle bildirilir; iddianame düzenlenirse yargılama ceza mahkemesinde görülür.
- Tazminat kanalı: Zararın giderilmesi talebi hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Muhatap banka veya ödeme kuruluşu ise ilişkinin tüketici işlemi niteliği taşıyıp taşımadığı görevli mahkemeyi değiştirir.
- İçerik kanalı: Sahte sitenin veya kopya arayüzün erişime kapatılması için içerik kaldırma ve erişim engelleme yolu ayrıca işletilir.
Tazminat Davasında Görev Sorusu
Phishing zararında davalı çoğu zaman doğrudan fail değil, güvenlik yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmediği ileri sürülen kurumdur. Mağdur gerçek kişi ve işlem kişisel ihtiyaç kapsamındaysa uyuşmazlık tüketici uyuşmazlığı olarak nitelendirilebilir; bu durumda parasal sınıra göre önce hakem heyeti aşaması gündeme gelir. Ticari bir hesap üzerinden gerçekleşen işlemlerde ise dosya ticari dava rejimine girer ve dava öncesi arabuluculuk şartı ayrıca denetlenmelidir. Görev konusu taraf iradesine bırakılmamıştır; yanlış mahkemede geçen süre esasa hiç girilmeden kaybedilebilir.
Delil Zinciri Kurulurken
- SMS, e-posta ve sahte bağlantı ekran görüntüleri, gönderen bilgisi ve zaman damgası görünecek şekilde kaydedilir.
- Hesap hareket dökümü, işlem saatleri ve IP kayıtları bankadan yazılı olarak talep edilir.
- Bankaya yapılan ilk bildirimin saati belgelenir; itiraz ve blokaj talebinin zamanı sorumluluk değerlendirmesinde belirleyicidir.
- Cihaz üzerinde zararlı yazılım şüphesi varsa cihaza müdahale edilmeden inceleme talep edilir.
- Kişisel verilerin sızdırıldığı yönünde bulgu varsa veri sorumlusuna yazılı başvuru ayrıca yapılır.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümleri
Delilin hukuka aykırı yolla elde edilmesi, ispat gücünü değil kabul edilebilirliğini ortadan kaldırır. Karşı tarafın yazışmalarına izinsiz erişerek elde edilen kayıtlar dosyaya girdiğinde, mağdur kendi aleyhine ayrı bir soruşturmayla karşılaşabilir. Aynı şekilde ceza dosyasındaki beyanların hukuk dosyasına aktarılmadan bekletilmesi, zamanaşımı bakımından risk yaratır; iki dosya paralel yürütülmelidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. İşlemin gerçekleşme biçimi, bildirimin zamanı ve hesabın niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, dosyanın kendi ayrıntılarıyla hukuki değerlendirmeye tabi tutulması gerekir.