İnternette yayımlanan bir içerik kişilik haklarını ihlal ettiğinde ya da bir bilişim suçunun konusunu oluşturduğunda iki ayrı yol aynı anda gündeme gelir: içeriğin kaldırılması veya erişimin engellenmesi ile fail hakkında ceza soruşturması başlatılması. Bu iki yolun mercileri, süreleri ve delil beklentileri farklıdır. 5651 sayılı Kanun, TCK'nın bilişim suçlarına ilişkin 243-245. maddeleri ve KVKK ekseninde ayrımı netleştirelim.
İki Ayrı Kapı, İki Ayrı Amaç
Erişimin engellenmesi talebi, içeriğin görünürlüğünü sona erdirmeye yönelik koruyucu bir tedbirdir ve sulh ceza hâkimliğine yapılır. Suç duyurusu ise failin cezalandırılmasını amaçlar ve Cumhuriyet başsavcılığına yöneltilir. Biri diğerinin yerine geçmez: savcılığa yapılan bir ihbar, içeriğin kaldırılmasını kendiliğinden sağlamaz; erişim engeli kararı da faili tespit etmez. Kişilik hakkı ihlallerinde ayrıca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu üzerinden yürüyen başvuru kanalı bulunur; içerik veya yer sağlayıcıya doğrudan yapılan başvuru da ilk adım olarak değerlendirilebilir.
Zamanla Yarışan Delil
Dijital delilin en belirgin özelliği kırılganlığıdır. İçerik silinebilir, hesap kapatılabilir, bağlantı adresi değiştirilebilir. Bu nedenle başvurudan önce delilin sabitlenmesi gerekir:
- İçeriğin tam bağlantı adresinin (URL) eksiksiz kaydedilmesi
- Tarih ve saat görünecek şekilde ekran görüntüsü alınması
- Mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılması
- Yazışma varsa mesaj geçmişinin bütünlük içinde saklanması
- Ödeme ya da hesap hareketi içeren olaylarda dekont ve kayıtların eklenmesi
Tebligat Gecikmesi ve İtiraz Süresi
Sulh ceza hâkimliğinin talebi reddetmesi halinde itiraz süresi kısadır ve tebliğ tarihinden itibaren işler. Uygulamada kararın vekile değil başvurana gönderilmesi, adres eksikliği veya elektronik tebligat kutusunun kontrol edilmemesi nedeniyle sürenin fiilen kaçırıldığı görülür. Aynı sorun soruşturma tarafında da yaşanır: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar geç öğrenildiğinde, itiraz imkânı tükenmiş olabilir. Başvuru dilekçesine tebligata elverişli güncel adresin ve elektronik iletişim bilgisinin yazılması, bu riski önemli ölçüde azaltır.
Talebin Kapsamını Doğru Çizmek
Erişim engeli taleplerinde en sık karşılaşılan ret gerekçesi, talebin fazla geniş tutulmasıdır. Bir sitenin tamamına yönelik engelleme yerine, ihlali oluşturan yayının adresine yönelik talep kurulması beklenir. Talep dilekçesinde hangi ifadenin veya görselin hangi hakkı ihlal ettiği tek tek gösterilmeli; ifade özgürlüğü ile kişilik hakkı arasındaki denge açısından ölçülülük ortaya konmalıdır. Kişisel veri içeren yayınlarda KVKK kapsamındaki başvuru yolu da ayrıca değerlendirilebilir.
Soruşturma Tarafında Beklenenler
Suç duyurusu dilekçesi, olayı kronolojik biçimde anlatmalı ve hangi fiilin hangi suç tipine karşılık geldiğini iddia etmelidir. Sisteme girme, verileri engelleme veya bozma ile banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması farklı hükümlere tabidir. Log kayıtlarının belirli sürelerle saklandığı dikkate alınarak başvurunun geciktirilmemesi gerekir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; içeriğin niteliği ve platformun konumu izlenecek yolu değiştirebilir. Yayının etkisi sürüyorsa, delil kaybını önlemek adına hızlı hareket etmek ve profesyonel destek almak yerinde olur.