Bir sözleşmede teslim edilen şeyin ayıplı çıkması hâlinde, alıcının hak kaybına uğramasının en yaygın sebebi ayıbın varlığı değil, ayıbın zamanında ve kanıtlanabilir biçimde bildirilmemesidir. Uygulamada telefon görüşmesiyle yapılan şikâyetler, aylar sonra dosyaya konulacak hiçbir kayıt bırakmaz.
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp Ayrımı
TBK sistematiğinde alıcının, teslim aldığı şeyi gözden geçirme ve ayıbı bildirme yükümlülüğü vardır. Gözle görülebilen açık ayıplar için bildirimin makul sürede yapılması beklenirken, sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda süre, ayıbın fark edildiği ana bağlanır. Bu ayrım, dosyada ilk kurulacak hukuki çerçevedir; çünkü ayıbın hangi kategoride olduğu, gecikmeye ilişkin savunmanın kaderini belirler. Satıcının ayıbı bildiği hâlde gizlediği durumlarda ise gecikmiş bildirime dayanan savunma dinlenmeyebilir.
Bildirimi Kanıtlayan Yollar
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname ve tebliğ şerhi
- Kurumsal e-posta yazışmaları ve gönderim kayıtları
- Karşı tarafın bildirime verdiği cevap, kısmi kabul veya onarım önerisi
- Teslim tutanağı üzerine düşülen çekince kaydı
- Ayıbı gösteren tarihli fotoğraf ve teknik servis raporu
Ayıbın Varlığını Ortaya Koymak
Bildirim ispatlandıktan sonra tartışma, kusurun maldan mı yoksa kullanımdan mı kaynaklandığına kayar. Bu noktada dava öncesinde HMK kapsamında delil tespiti istenmesi, malın mevcut durumunun bozulmadan kayda geçirilmesini sağlar. Özellikle onarılması ya da kullanılmaya devam edilmesi gereken mallarda, delil tespiti yapılmadan yürütülen süreçler sonradan ispatsız kalır. Ticari nitelik taşımayan alımlarda TKHK hükümleri daha koruyucu bir zemin sunabileceğinden, ilişkinin niteliği en baştan belirlenmelidir.
Sulh mü, Dava mı?
Karşı taraf onarım veya bedel indirimi öneriyorsa, bu önerinin kabulü öncesinde iki soru yanıtlanmalıdır: öneri, ayıbın yol açtığı zararın tamamını karşılıyor mu; kabul hâlinde diğer seçimlik haklardan vazgeçilmiş sayılacak mı? Onarımın kabulü, sözleşmeden dönme hakkının kullanılmasını fiilen zorlaştırabilir. Sürekli ticari ilişki içindeki taraflar için sulh çoğu zaman daha ölçülü sonuç verirken, ayıp malın ekonomik değerini büyük ölçüde ortadan kaldırmışsa yargı yolu kaçınılmaz hâle gelir.
Sulh Metninde Yazılması Gerekenler
Anlaşmaya varılırsa metin, hangi ayıbın hangi yöntemle giderileceğini, işin süresini ve onarım sonrası yeniden ayıp ortaya çıkarsa ne olacağını açıkça düzenlemelidir. Kapsamı belirsiz bir mutabakat, ikinci bir uyuşmazlığın hazırlığıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi süreleri değiştirebileceğinden, bildirim yapmadan önce metnin bir hukukçuya kontrol ettirilmesi tavsiye edilir.