Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinde uyuşmazlık nadiren metnin tamamına ilişkindir; genellikle tek bir cümlenin ne anlama geldiği tartışılır. Türk Borçlar Kanunu yorum bakımından tarafların gerçek ve ortak iradesini esas alır; Hukuk Muhakemeleri Kanunu ise bu iradenin nasıl ispatlanacağını sınırlar. Tüketici işlemi söz konusuysa Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ayrıca devreye girer ve dengesiz hükümler bakımından farklı bir denetim getirir.
Önce Yorum, Sonra Zarar
Tazminat talebi kurulmadan önce iki soru sırayla cevaplanmalıdır: taraflar neyi taahhüt etti ve bu taahhüt ihlal edildi mi. Sözleşmenin başlığı değil içeriği esas alınır; taraflar işlemi yanlış adlandırmışsa hâkim gerçek nitelendirmeyi yapar. Belirsiz kalan hükümler, o hükmü kaleme alan ve sözleşmeyi hazırlayan tarafın aleyhine yorumlanabilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki, karşı tarafın müzakere edemediği ağır hükümlerin denetime tabi olduğu da göz önünde tutulmalıdır.
Senetle İspat Kuralının Pratik Sonucu
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin kural olarak yazılı delille ispatı gerekir; bu sınırın üzerindeki bir iddia yalnızca tanıkla kanıtlanamaz. Ancak yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belge varsa tanık dinlenebilir. Uygulamada e-posta yazışmaları, ödeme dekontları, teslim tutanakları ve karşı tarafın imzasını taşıyan kısmi metinler bu işlevi görebilir. Bu nedenle sözleşme ilişkisinde her mutabakatın yazıya dökülmesi, uyuşmazlık çıktığında ispat gücünü tamamen değiştirir.
Zararı Ölçülebilir Hâle Getirmek
- Fiilî zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı ayrı gösterilmeli ve dayanakları belirtilmeli
- Temerrüde düşürme için gönderilen ihtar ve tebliğ tarihi dosyaya konulmalı
- İkame mal veya hizmet alındıysa fatura ve fiyat farkı hesabı sunulmalı
- Zararı azaltmak için alınan tedbirler belgelenmeli
- Cezai şart kararlaştırılmışsa, tazminat talebiyle ilişkisinin nasıl kurulduğu açıklanmalı
- Alacağın tamamı belirlenemiyorsa dava türü buna göre seçilmeli
Sulh ve İbra Metninde Gizli Risk
Taraflar yargılama öncesinde ya da sırasında anlaşabilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sulh metninin kapsamıdır. Karşılıklı olarak birbirimizden hiçbir alacağımız kalmamıştır biçimindeki genel ibare, henüz doğmamış veya miktarı belirlenmemiş talepleri de kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Devam eden bir ayıp, garanti yükümlülüğü ya da üçüncü kişilere karşı sorumluluk varsa bunların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Ayrıca ödeme taksitlendirilecekse, taksitin aksaması hâlinde tüm alacağın muaccel olacağına ilişkin hüküm ile sulhün akıbeti birlikte düzenlenmelidir.
Bu metin genel bir yol haritası sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği sonucu değiştirir. İmza öncesinde metnin hukuki denetimden geçirilmesi tavsiye edilir.