Sözleşmeye aykırılık iddiasında haklılık ile tahsil edilebilirlik farklı şeylerdir. İhlal açıkken bile talep, hesabın dayanağı gösterilemediği için kısmen reddedilebilir. TBK, HMK ve tüketici ilişkisi varsa TKHK çerçevesinde, tazminat talebinin nasıl ölçülebilir hale getirileceği aşağıda ele alınmaktadır.
Önce ihlali, sonra temerrüdü belgelemek
Hesaptan önce yapılması gereken, aykırılığın hangi anda doğduğunun gösterilmesidir. Teslim tutanakları, kabul yazıları, teslim edilen işin ayıplı olduğuna dair bildirimler, ihtarname ve buna verilen cevaplar bu zinciri kurar. İhtarın tebliğ tarihi, faiz ve gecikme kalemlerinin başlangıcını belirlediği için ayrıca kayıt altına alınmalıdır. Sözleşmede fesih için özel bir usul öngörülmüşse, o usule uyulduğunun ispatı ihlalin kendisi kadar önemlidir.
Zarar kalemlerini ayrıştırmak
- Fiilen yapılan ödemeler ve karşılığı alınamayan bedel.
- İfa uğruna yapılan hazırlık giderleri.
- Sözleşmenin ifa edilmemesi nedeniyle üçüncü kişilere ödenen tutarlar.
- Sözleşmede kararlaştırılmışsa cezai şart ve bunun talep koşulları.
- Zararın artmasını önlemek için alınan tedbirlerin maliyeti.
Her kalem ayrı bir belgeye bağlanmalı; toplu ve yuvarlak bir rakam yerine kalem kalem tablo sunulmalıdır. Kalemler arasında çakışma varsa, mükerrer talep izlenimi doğmaması için tabloda açıkça gösterilmelidir.
Hesabın teknik dayanağı
Karmaşık işlerde hesap, sözleşme metni ile fiili ifa arasındaki farkın rakama dönüştürülmesini gerektirir. Dava öncesinde bağımsız bir hesap çalışması yaptırmak, hem talep tutarını gerçekçi kılar hem de karşı tarafla yapılacak görüşmede elinizi güçlendirir. Yargılama sırasında yapılacak inceleme bu tabloyu denetleyeceğinden, varsayımlar açıkça yazılmalıdır.
Talebin biçimi ve zamanaşımı
Zararın miktarı başlangıçta tam olarak belirlenemiyorsa talebin nasıl kurulacağı ayrı bir tercih konusudur; usul kuralları bu duruma özgü seçenekler sunar. Yanlış tercih, sonradan yapılacak artırımın süre yönünden tartışmalı hale gelmesine yol açabilir. Aynı şekilde ilişkinin türüne göre değişen zamanaşımı süresi, ilk gün hesaplanmalıdır.
Sulh masası ile dava arasındaki tercih
Karşı tarafın indirimli ödeme önerisi geldiğinde, kıyaslama yalnızca tutar üzerinden yapılmamalıdır. Tahsil kabiliyeti, sürecin uzunluğu, yargılama giderleri ve ispat riski birlikte tartılmalıdır. Sulh metni imzalanacaksa, hangi kalemlerin kapsandığı ve hangi hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır; genel ifadeli feragat cümleleri sonradan kapsam tartışması doğurur.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenizin metni ve tarafların davranışı sonucu değiştirebilir. Talep tutarını netleştirmeden ve süreleri hesaplamadan adım atmamak, bir hukukçuyla birlikte çalışmak yerinde olacaktır.