Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat davalarında iki ayrı engel aynı anda karşımıza çıkar: zararın miktarını gösterme zorunluluğu ve iddiayı hangi delille ispat edebileceğinizi belirleyen usul kuralı. İkincisi çoğu zaman gözden kaçar; oysa bu kural, elinizdeki en ikna edici anlatımı dahi dinlenemez hale getirebilir.
Senetle İspat Kuralının Kapsamı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesini öngörür ve senede karşı tanıkla ispat imkânını sınırlar. Buna karşılık haksız fiil, sebepsiz zenginleşme ve fiili durumlar bakımından bu sınırlama uygulanmaz. Bu ayrım, davanın hukuki nitelendirmesinin neden en başta doğru yapılması gerektiğini gösterir: aynı olay sözleşmeye dayandırıldığında yazılı belge zorunlu olabilirken, haksız fiile dayandırıldığında her tür delil mümkün olabilir.
Kuralın Esneyebildiği Haller
- Karşı tarafın elinden çıkmış ve iddiayı muhtemel gösteren bir yazılı delil başlangıcının bulunması
- Karşı tarafın tanık dinlenmesine açıkça muvafakat etmesi
- Belgenin kaybolduğunu haklı gösteren bir sebebin varlığı
- Yakın hısımlar arasındaki işlemler gibi senet alınmasının beklenemeyeceği durumlar
- Ticari defter kayıtlarının usulüne uygun tutulmuş olması
Zararı Kalem Kalem Kurmak
- Fiili zarar: onarım faturaları, yeniden temin bedeli, ödenen giderler
- Yoksun kalınan kazanç: karşılaştırmalı gelir kayıtları ve sözleşme kaybı belgeleri
- Bedensel zararlarda sağlık raporları, tedavi giderleri ve iş göremezlik verileri
- Manevi zararda olayın ağırlığını gösteren tutanak ve tanık anlatımları
- Temerrüt tarihini gösteren ihtarname ve tebliğ belgeleri
Zamanaşımı ve Talep Sırası
Türk Borçlar Kanunu, sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil için farklı zamanaşımı rejimleri öngörür; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki özel hükümler devreye girer. Talep sırasının ve dayanağın belirlenmesi, hem süreyi hem görevli mahkemeyi değiştirdiğinden dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Sulh Teklifi Karşısında Hesap
Karşı taraftan gelen ödeme önerisi değerlendirilirken üç değişken birlikte hesaplanmalıdır: ispat edilebilir zarar tutarı, yargılama ve bilirkişi giderleri, tahsil edilebilirlik. İspatı tanığa dayanan ve senetle ispat sınırına takılma ihtimali olan kalemlerde erken anlaşma makul olabilirken, belgesi tam olan kalemlerde aynı teklif ciddi kayıp anlamına gelir. Sulh metnine konulacak genel ibra ifadesinin, henüz ortaya çıkmamış zararları da kapsayıp kapsamadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Her uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi farklı sonuç doğurduğundan, somut olayda avukat desteği alınması önerilir.