Bir sözleşmenin ihlal edildiği iddiası, TBK'nın borç ilişkilerine dair hükümleriyle kurulur; ancak dosyanın kaderi HMK'nın ispat kurallarında belirlenir. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın özel rejimi ayrıca devreye girer. Bu rehber, ihlal iddiasının hangi delille ileri sürülebileceği ve sulh ile dava arasındaki tercihe odaklanır.
Yazılılık Sorunu: İddianızı Neyle Kurabilirsiniz?
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı, çok sayıda alacak talebinin ilk engelidir. Sözleşme yazılı yapılmamışsa, dosyaya sunulacak yazılı delil başlangıcı niteliğindeki belgeler önem kazanır: karşı tarafın imzasını taşıyan bir teslim tutanağı, ödeme dekontunun açıklama satırı, kabul içeren bir e-posta ya da mesaj. Bu tür bir belge yoksa tanık dinletme imkânı sınırlanır.
Temerrüdü Belgelemek
- Edimin ne zaman ifa edilmesi gerektiğinin sözleşme veya yazışmayla gösterilmesi
- İfa edilmediğine dair somut kayıt: teslim alınmayan mal, tamamlanmayan iş, ödenmeyen bedel
- Karşı tarafa yöneltilen ihtarın içeriği ve tebliğ edildiğine dair kanıt
- Verilen ek sürenin ve bu süre içindeki tutumun kayıt altına alınması
Zararın Hesabı Talebin Yarısıdır
İhlalin ispatlanması tek başına yeterli değildir; talep edilen zararın da kalem kalem gösterilmesi gerekir. Kaçırılan kazanç, ikame tedarik nedeniyle katlanılan fark, gecikmeden doğan ek maliyetler ayrı ayrı belgelenmelidir. Cezai şart öngörülmüşse, hükmün koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca tartışılır. Toplu ve yuvarlak rakamlarla ileri sürülen taleplerin indirime uğrama ihtimali yüksektir.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Etkisi
Tacirler arasındaki ilişkilerde defterler güçlü bir delildir; ancak defter sahibinin lehine olduğu kadar aleyhine de sonuç doğurabilir. Bu nedenle defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı, dosyaya girmeden önce kontrol edilmelidir.
Sulh Teklifini Değerlendirme Ölçütü
Uzlaşma, yalnızca teklif edilen rakama bakılarak değerlendirilmemelidir. Karar verirken şu üç unsur birlikte tartılır: ispat gücünüz, karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve sürecin tahmini süresi. Delil durumu zayıfsa, makul bir sulh çoğu zaman uzun bir yargılamanın belirsizliğinden daha rasyoneldir. Delil durumu güçlü ancak karşı taraf tahsil edilebilir malvarlığından yoksunsa, kazanılmış bir karar dahi kâğıt üzerinde kalabilir. Sulh metninde ise ibra kapsamının hangi kalemleri içerdiği açıkça yazılmalıdır.
Her sözleşme kendi metni ve tarafların uygulaması ışığında yorumlanır. Bu genel çerçeveyi kendi ilişkinize uyarlamadan önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olacaktır.