Satın alınan bir malda ya da teslim edilen bir işte kusur bulunduğunda tartışma çoğu zaman kusurun varlığında değil, bunun zamanında ve usulüne uygun biçimde bildirilip bildirilmediğinde düğümlenir. Ayıp uyuşmazlıklarında sözleşme yorumu, süre hesabının nereden başlayacağını doğrudan etkiler.
Gözden Geçirme ve Bildirim Bir Külfettir
TBK, satılanı devralan alıcıya işlerin olağan akışına göre imkan bulunur bulunmaz malı gözden geçirme ve ayıbı satıcıya bildirme külfeti yükler. Bu bir borç değil külfettir; yerine getirilmediğinde karşı taraftan bir şey istenemez, ancak alıcı kendi hakkını kaybeder. Açık ayıplarda bildirim gecikirse mal kabul edilmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan ayıplarda ise başlangıç, ayıbın fark edildiği andır ve bildirimin gecikmeksizin yapılması gerekir.
Sözleşmedeki Kayıtlar Süreyi Nasıl Etkiler
- Muayene ve kabul prosedürü öngören sözleşmelerde bildirim süresi bu prosedüre bağlanmış olabilir.
- Kabul tutanağı imzalanmış olması her zaman ayıptan feragat anlamına gelmez; tutanağın kapsamı yorumlanır.
- Sorumluluğu sınırlayan kayıtlar, ağır kusur veya hile hallerinde sonuç doğurmaz.
- Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alındığından, sözleşme öncesi yazışmalar da dikkate alınır.
Zamanaşımı ve Onu Devre Dışı Bırakan Haller
Ayıptan doğan sorumlulukta TBK, teslimden itibaren işleyen bir zamanaşımı süresi öngörür; taşınmaz yapılar bakımından ve tüketici işlemlerinde TKHK kapsamında farklı süreler uygulanabilir. Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse bu süre sınırlamasından yararlanamaz. Uygulamada asıl güçlük, gizlemenin ispatındadır; bu nedenle satıcının ayıbı bildiğini gösteren yazışma, servis kaydı veya iç raporlar aranır.
Delil Tespiti Zaman Kazandırır
Ayıp niteliği tartışmalıysa, dava açılmadan önce HMK kapsamında delil tespiti istenmesi hem durumun bozulmasını önler hem de bildirim iradesinin kayda geçmesini sağlar. Malın kullanılmaya devam edilmesi ya da onarım için üçüncü kişiye teslim edilmesi, sonraki bilirkişi incelemesini güçleştirir. Bu nedenle tespit talebi, seçimlik hakkın kullanılmasından önce değerlendirilmelidir.
Seçimlik Hakları Sıraya Koymak
- Ayıbın açık mı gizli mi olduğunu ve fark edildiği tarihi yazın.
- Bildirimi doğrulanabilir bir kanaldan yapıp belgesini saklayın.
- Sözleşmedeki muayene ve kabul kayıtlarını süre hesabına yansıtın.
- Onarım, bedel indirimi, ayıpsız misliyle değişim ve dönme seçeneklerini karşılaştırın.
- Zamanaşımı süresinin son gününü ayrı bir kontrol noktası olarak izleyin.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi verir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreleri değiştirir. Elinizdeki sözleşme metni ve yazışmalarla birlikte bir hukukçuya danışmanız, bildirim külfetinden doğan kayıpları önler.