Sözleşmeye aykırılık iddiasında tartışma iki katmanda yürür: ihlalin varlığı ve zararın miktarı. Uygulamada dosyalar çoğunlukla ilk katmanda değil, ikinci katmanda kaybedilir; zarar somutlaştırılamadığı ya da talep süresinde ileri sürülemediği için. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde bu rehber, tazminat hesabını süre baskısı altında nasıl kuracağınıza odaklanır.
İhlal Anını Tarihe Bağlamak
Zamanaşımı hesabının başlangıcı çoğu zaman uyuşmazlığın kendisinden daha tartışmalıdır. Edimin muaccel olduğu an, temerrüdün doğduğu an ve zararın öğrenildiği an birbirinden farklı tarihlerdir. Sözleşmedeki teslim veya ifa takvimi, gönderilen ihtarnameler ve karşı tarafın kabul beyanları bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Bu çizelge olmadan yapılan hesap, savunma karşısında dayanaksız kalır.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
Tek bir toplam rakam üzerinden ileri sürülen talep, kısmen kabul edilebilir kalemleri de tartışmalı hâle getirir. Zararın kalemlere bölünmesi hem hesabı denetlenebilir kılar hem de her kalem için ayrı delil sunulmasını mümkün kılar.
- Fiilen yapılan ödemeler ve bunların belgeleri
- Sözleşmenin ifa edilmemesi nedeniyle katlanılan zorunlu giderler
- Yoksun kalınan kazancın dayandığı somut veriler
- Sözleşmede kararlaştırılmış cezai şart varsa niteliği ve koşulları
- Gecikme faizi talebinin başlangıç tarihi ve türü
Talebin Türünü Baştan Seçmek
Aynı olaydan aynen ifa, sözleşmeden dönme veya tazminat talepleri doğabilir; bunların koşulları ve sonuçları aynı değildir. Dönmeyi seçmek daha önce yapılan edimlerin iadesini gündeme getirirken, aynen ifa talebi karşı tarafın hâlâ ifa edebilir durumda olmasını gerektirir. Seçimin sonradan değiştirilmesi usul kuralları nedeniyle her zaman mümkün olmadığından, bu karar dilekçe yazılmadan önce verilmelidir.
Belirsiz Alacak Tartışması
Zararın miktarının başlangıçta tam olarak belirlenemediği hâllerde talebin nasıl kurulacağı önemlidir. Miktarı belirlenebilir bir alacağın belirsiz alacak olarak açılması, sonradan usul yönünden sorun yaratabilir. Buna karşılık gerçekten belirsiz bir alacakta düşük bir tutarla dava açmak, artırım imkânını da beraberinde getirir. Bu tercih, elde bulunan belge ve verilerin yeterliliğine göre yapılmalıdır.
İhtarnamenin Takvimdeki Rolü
İhtarname yalnızca bir uyarı değil, temerrüdün ve faiz başlangıcının belgesidir. Ancak gönderilmiş olması zamanaşımı süresini her hâlde durdurmaz. Bu nedenle yazışma trafiği ile hukuki süre takvimi ayrı sütunlarda izlenmeli, müzakere devam ederken de son tarih gözden kaçırılmamalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı hesabı ve süreyi değiştirebilir. Talebinizi kurmadan önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.