Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde iki ayrı hat aynı anda yürür: zararın ispatı ve alacağın süresinde ileri sürülmesi. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ihbar ve temerrüt işlemlerinin tazminat dosyasındaki delil değerine ve zamanaşımı riskine odaklanır.
Sorumluluğun Kaynağını Belirlemek
Talebin sözleşmeye aykırılığa mı yoksa haksız fiile mi dayandığı, sadece dilekçe tekniği değil süre meselesidir. Haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiilin işlenmesinden itibaren işleyen azami sürenin birlikte değerlendirilmesiyle bulunur. Sözleşmeye dayanan alacaklarda ise kural olarak daha uzun genel süre geçerlidir; ancak eser, kira, vekâlet gibi ilişkilerde özel süreler öne çıkabilir. Aynı olay her iki sorumluluğu birden doğuruyorsa, alacaklı lehine olan sürenin uygulanması talebi dilekçede açıkça ileri sürülmelidir.
İhbarın Üç İşlevi
Uygulamada ihbar yalnızca bir nezaket adımı sayılır; oysa üç işlevi vardır:
- Borçluyu temerrüde düşürerek faizin başlangıcını sabitler.
- Ayıp veya aykırılığın süresinde bildirildiğini kanıtlar.
- Zararın hangi tarihte ve hangi kapsamda bilindiğini belgeleyerek sonraki zamanaşımı tartışmasında dayanak oluşturur.
Bu nedenle ihbarın içeriği, gönderim tarihi ve muhataba ulaştığı an belgelenebilir olmalıdır. Sözlü uyarılar, karşı taraf inkâr ettiğinde dosyada karşılık bulmaz.
Zararın Hesaplanabilir Hâle Getirilmesi
Tazminat talebi, kalem kalem hesaplanabilir olmadığında miktar yönünden reddedilme riski taşır. Fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve varsa manevi talep ayrı başlıklarda gösterilmeli; her kalem faturaya, ödeme kaydına, sözleşmedeki bedele veya piyasa verisine dayandırılmalıdır. Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi yapılırken, bu tercihin zamanaşımının kesilmesi bakımından sonucu da hesaba katılmalıdır; kısmi talep, talep edilmeyen kısım için süreyi güvenceye almayabilir.
Dava Öncesi Zorunlu Adımlar
Ticari nitelikteki para alacaklarında ve tüketici uyuşmazlıklarının belirli parasal sınır altındaki kısmında, doğrudan dava açılmadan önce izlenmesi gereken ön aşamalar bulunur. Bu aşamanın atlanması dosyanın usulden reddine yol açar ve geçen süre içinde zamanaşımı işlemeye devam edebilir. Talebin hangi ön prosedüre tabi olduğu, dava dilekçesi yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Not
Bu yazı genel bilgi sunar; her tazminat dosyasında sorumluluk türü, süre ve ispat yükü farklı işler. Elinizde tarihi geçmekte olan bir alacak varsa, süre hesabını bir hukukçuyla birlikte doğrulamanız yerinde olur.