Haksız fiil sorumluluğu TBK'da düzenlenmiştir ve görünüşte basit bir yapısı vardır: hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve bunlar arasında nedensellik bağı. Uygulamada davaların kaybedilme sebebi bu unsurların yokluğu değil, unsurların ayrı ayrı kanıtlanmamış olmasıdır. Zarar gördüğünü söyleyen tarafın dosyaya koyduğu tek belge fatura ise, kusur ve illiyet boşlukta kalır.
Dört Unsur, Dört Ayrı Delil Kümesi
Delil planını unsur bazında kurmak, dağınık bir klasörden çok daha işlevseldir. Fiilin varlığı için olay yeri kayıtları, kamera görüntüsü, yazışma veya tanık; kusur için teknik rapor, mevzuata aykırılık tespiti veya idari yaptırım kararı; zarar için gider belgeleri ve gelir kaybı hesabı; illiyet için ise olay ile zarar arasındaki zaman ve sebep bağını gösteren ara kayıtlar gerekir. Bir kümede birikip diğerinde boş kalan dosya, bilirkişi aşamasında eksik kabul edilir.
Zararın Miktarı Nasıl Somutlaşır
- Fiili zarar: onarım, tedavi, ikame kullanım ve nakliye giderleri
- Kazanç kaybı: gelir belgesi, ticari defter kayıtları, iş kaybını gösteren yazışmalar
- Sürekli etki doğuran hâllerde uzman raporuna esas olacak tıbbi veya teknik dokümanlar
- Manevi tazminat talebinde, etkinin ağırlığını gösteren somut olgular
Talep kalemleri ölçülebilir yazılmadığında mahkeme takdirle sınırlı kalır; bu da çoğu zaman beklentinin altında bir sonuç anlamına gelir.
Zamanaşımı Saati Ne Zaman Çalışmaya Başlar
TBK, haksız fiilden doğan tazminat istemi için zarar görenin zararı ve faili öğrendiği tarihten işleyen kısa süreyi ve fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen uzun süreyi birlikte öngörür. Kritik nokta öğrenme tarihinin ne olduğudur: zararın kapsamı sonradan genişleyen olaylarda tartışma buradan çıkar. Bu yüzden ilk şikâyet, ilk rapor ve ilk yazışma tarihleri dosyanın en başında not edilmeli; karşı tarafın zamanaşımı def'ine karşı hazırlık yapılmalıdır.
Ceza Dosyası Elinizi Nasıl Güçlendirir
Aynı fiil suç oluşturuyorsa, ceza soruşturmasında toplanan deliller hukuk dosyası için önemli bir kaynaktır. Ceza zamanaşımının daha uzun olduğu hâllerde bunun tazminat talebine etkisi ayrıca değerlendirilir. Ancak beraat kararı otomatik olarak tazminat talebini bitirmez; ceza sorumluluğu ile tazminat sorumluluğunun ölçütleri aynı değildir. Ceza dosyasının beklenmesi tercih edilecekse, bu tercih zamanaşımı takvimi ile birlikte yapılmalıdır.
Kısa Bir Hatırlatma
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Olayın türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği hem ispat yükünü hem süreleri değiştirebileceğinden, dava yolunu seçmeden önce dosyanızın hukukçu gözüyle incelenmesi önerilir.