Bir sözleşme ihlali iddiasında taraflar çoğu zaman aynı metne bakıp farklı sonuçlara varır. Uyuşmazlık artık ihlalin olup olmadığında değil, hükmün ne anlama geldiğindedir. TBK'nın yorum ilkeleri ile HMK'nın ispat kuralları bu noktada birlikte çalışır; TKHK kapsamındaki ilişkilerde ise tüketici lehine yorum ölçütü devreye girer.
Yorum tartışması nerede başlar
Sözleşmelerin yorumunda, tarafların kullandığı sözcüklerin yanlış olması veya gerçek iradelerini gizlemek amacıyla seçilmiş bulunması hâlinde, sözlere değil gerçek ve ortak iradeye bakılır. Bu ilke uygulamada iki yönlü çalışır: lafza sığınan tarafı olduğu kadar, metinde hiç yer almayan bir yükümlülüğü sonradan ekleyen tarafı da sınırlar. Bu nedenle yorum iddiası, metin dışındaki delillerle desteklenmedikçe tek başına dinlenmez.
Metin dışı delillerin sınırı
Senede bağlanmış bir işlemde, senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak nitelikteki iddiaların tanıkla ispatı kural olarak mümkün değildir. Bu sınır, sözleşmeye sonradan eklendiği ileri sürülen sözlü mutabakatlar bakımından belirleyicidir. Buna karşılık aşağıdaki kayıtlar, hükmün nasıl anlaşıldığını göstermek bakımından değerlendirilebilir:
- Sözleşme öncesi müzakere yazışmaları ve teklif metinleri
- Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığını gösteren kayıtlar
- Aynı taraflar arasındaki önceki sözleşmeler ve teamül
- Fatura, teslim ve kabul belgelerindeki tanımlamalar
İhlalin ve zararın ayrı ispatı
- Hangi edimin, hangi tarihte ve nasıl ihlal edildiği tek tek gösterilir.
- İhlal ile zarar arasındaki bağlantı ayrıca kurulur; ihlalin ispatı zararın miktarını kendiliğinden belirlemez.
- Zarar kalemleri belgelenebilir olanlar ve takdire kalanlar biçiminde ayrılır.
- Cezai şart kararlaştırılmışsa, koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrı başlıkta işlenir.
İhtar ve temerrüdün belgeye dönüşmesi
Birçok talep, temerrüdün ne zaman doğduğuna bağlıdır. İhtarın içeriği kadar, hangi adrese ve hangi tarihte ulaştığı da önemlidir. Sözleşmede bildirim adresi ve yöntemi düzenlenmişse, o yöntem dışında yapılan bildirim tartışmaya açılır. Bu nedenle ihtar çekilmeden önce sözleşmenin bildirim maddesi okunmalı, tebliğ belgesi dosyada saklanmalıdır.
Metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her sözleşmenin kendi hüküm yapısı ve müzakere geçmişi bulunduğundan, talep ileri sürülmeden önce belgelerin bütünü üzerinden hukuki inceleme yapılmasında yarar vardır.